وبلاگ دانشجویان مددکاری

در حالت کلى زنجیره تامین از دو یا چند سازمان تشکیل مى‌شود که رسماً از یکدیگر جدا هستند و به وسیله جریان‌هاى مواد، اطلاعات و جریان‌هاى مالى به یکدیگر مربوط مى‌شوند. این سازمان‌ها مى‌توانند بنگاه‌هایى باشند که مواد اولیه، قطعات، محصول نهایى و یا خدماتى چون توزیع، انبارش، عمده فروشى و خرده فروشى تولید مى‌کنند. حتى خود مصرف کننده نهایى را نیز مى‌توان یکى از این سازمان‌ها در نظر گرفت.

- تاریخچه مدیریت زنجیره تامین:
در دو دهه 60 و 70 میلادى، سازمان‌ها براى افزایش توان رقابتى خود تلاش مى‌کردند تا با استاندارد سازى و بهبود فرایندهاى داخلى خود محصولى با کیفیت بهتر و هزینه کمتر تولید کنند. در آن زمان تفکر غالب این بود که مهندسى و طراحى قوى و نیز عملیات تولید منسجم و هماهنگ، پیش‌نیاز دستیابى به خواسته‌هاى بازار و درنتیجه کسب سهم بازار بیشترى است. به همین دلیل سازمان‌ها تمام تلاش خود را بر افزایش کارایى معطوف مى‌کردند.
در دهه 80 میلادى با افزایش تنوع در الگوهاى مورد انتظار مشتریان، سازمان‌ها به طور فزاینده اى به افزایش انعطاف پذیرش در خطوط تولید و توسعه محصولات جدید براى ارضاى نیازهاى مشتریان علاقه مند شدند. در دهه 90 میلادى، به همراه بهبود در فرایندهاى تولید و به کارگیرى الگوهاى مهندسى مجدد، مدیران بسیارى از صنایع دریافتند که براى ادامه حضور در بازار تنها بهبود فرایندهاى داخلى و انعطاف پذیرى در توانایى‌هاى شـــــرکت کافى نیست، بلکه تامین کنندگان قطعات و مواد نیز باید موادى با بهترین کیفیت و کمترین هزینه تولید کنند و توزیع کنندگان محصولات نیز باید ارتباط نزدیکى با سیاست‌هاى توسعه بازار تولید کننده داشته باشند. با چنین نگرشى، رویکردهاى زنجیره تامین و مدیریت آن پا به عرصه وجود نهاد. از طرف دیگر با توسعه سریع فناورى اطلاعات در سال‌هاى اخیر و کاربرد وسیع آن در مدیریت زنجیره تامین، بسیارى از فعالیت‌هاى اساسى مدیریت زنجیره با روش‌هاى جدید درحال انجام است.

- تعریف مدیریت زنجیره تامین:
تعاریف مختصر و جامعى که مى توان از زنجیره تامین و مدیریت زنجیره تامین ارایه داد، عبارت‌اند از:
زنجیره تامین: زنجیره تامین بر تمام فعالیت‌هاى مرتبط با جریان و تبدیل کالاها از مرحله ماده خام (استخراج ) تا تحویل به مصرف کننده نهایى و نیز جریان‌هاى اطلاعاتى مرتبط با آنها مشتمل مى‌شود. به طور کلى، زنجیره تامین زنجیره‌اى است که همه فعالیت‌هاى مرتبط با جریان کالا و تبدیل مواد، از مرحله تهیه ماده اولیه تا مرحله تحویل کالاى نهایى به مصرف کننده را شامل مى شود. درباره‌ى جریان کالا دو جریان دیگر که یکى جریان اطلاعات و دیگرى جریان منابع مالى و اعتبارات است نیز حضور دارد. (LAUDON & LAUDON 2002).

مدیریت زنجیره تامین :

مدیریت زنجیره تامین بر یکپارچه سازى فعالیت‌هاى زنجیره تامین و نیز جریان‌هاى اطلاعاتى مرتبط با آنها از طریق بهبود در روابط زنجیره ، براى دستیابى به مزیت رقابتى قابل اتکا و مستدام مشتمل مى‌شود. بنابراین، مدیریت زنجیره تامین عبارت است از فرایند یکپارچه سازى فعالیت‌هاى زنجیره تامین و نیز جریان‌هاى اطلاعاتى مرتبط با آن، از طریق بهبود و هماهنگ سازى فعالیت‌ها در زنجیره تامین تــــولید و عرضه محصول (LAUDON&LAUDON 2002).
بنابراین براى بررسى یک سازمان منحصر به فرد در چارچوب این تعاریف، باید هر دو شبکه تامین کنندگان و کانال‌هاى توزیع در نظر گرفته شوند. تعریف ارایه شده براى زنجیره تامین، موضوعات مدیریت سیستم‌هاى اطلاعات، منبع‌یابى و تدارکات، زمان‌بندى تولید، پردازش سفارشات، مدیریت موجودى، انباردارى و خدمت به مشترى را در بر مى‌گیرد.
براى مدیریت موثر زنجیره تامین ضرورى است که تامین کنندگان و مشتریان با یکدیگر و در یک روش هماهنگ و با شراکت و ارتباطات اطلاعاتى و گفت و گو با یکدیگر کار کنند. این امر یعنى جریان سریع اطلاعات در میان مشتریان و عرضه کنندگان، مراکز توزیع و سیستم‌هاى حمل و نقل که بعضى از شرکت‌‌ها را قادر مى سازد که زنجیره‌هاى عرضه بسیارکارایى را ایجاد کنند. عرضه‌کنندگان و مشتریان باید اهداف یکسان داشته باشند. عرضه‌کنندگان و مشتریان باید اعتماد متقابل داشته باشند. مشتریان در زمینه کیفیت محصولات و خدمات به تامین‌کنندگان خود اعتماد مى‌کنند.
علاوه بر آن عرضه‌کنندگان و مشتریان باید در طراحى زنجیره تامین براى دستیابى به اهداف مشترک‌ و تسهیل ارتباطات و جریان اطلاعات با یکدیگر شریک شوند. بعضى شرکت‌ها کوشش مى‌کنند تا کنترل زنجیره تامین خود را با کنترل عمومى عمودى – با استفاده از مالکیت و یکپارچگى تمام اجزاى مختلف در امتداد زنجیره تامین از تهیه مواد و خدمات تا تحویل محصول نهایى و خدمت به مشترى به دست آورند. اما حتى با این نوع ساختار سازمانى، فعالیت‌هاى مختلف و واحدهاى عملیاتى ممکن است ناهماهنگ باشد. ساختار سازمانى شرکت باید بر هماهنگى فعالیت‌هاى مختلف براى دستیابى به اهداف کلى شرکت تمرکز کند.
- پنج عملکرد براى مدیریت در برابر چالش هاى زنجیره تامین:
بسیارى از تکنولوژى‌ها و ابزارها در بهبود راهکارهاى زنجیره تامین مورد استفاده قرار مى‌گیرد. دامنه پیاده‌سازى تکنولوژى، راه‌هاى جدیدى را براى تغییر ساختار سازمانى از تکنولوژى سخت‌افزار به تکنولوژى نرم‌افزار و اطلاعات براى سازماندهى مى‌گذارد. براى رسیدن به کارایى و اثربخشى در مدیریت زنجیره تامین پنج عملکرد را براى مدیریت تفکیک کرده‌ایم که این پنج وظیفه تا اندازه‌اى عاملى براى سازماندهى است.
مهارت و اثربخشى مدیریت زنجیره تامین به صلاحیت و درستى این پنج عملکرد وابسته خواهد بود. شکل 1 پنج عملکرد را نشان مى دهد.

 شکل 1. پنج عملکرد براى مدیریت زنجیره تامین

عملکرد1: ساختار شرکاى زنجیره تامین:

طراحى زنجیره تامین بر اساس کارایى که بر روى عوامل استراتژیک و با توجه و نیازمندى‌هاى مشترى براى طراحى زنجیره تامین است، پایه‌ریزى شده‌ است، به طورى‌که محدوده محصولات موجود، سرویس‌ها، محصولات جدید یا بخش مشتریان را پوشش مى‌دهد. بر پایه آگاهى از محصول نهایى در زنجیره تامین پایه‌ریزى مى‌شود. این به این مفهوم است که در دوره طولانى، کیفیت محصولات براى ادامه رقابت، باید توسعه و بهبود بیابد. همچنین یکپارچگى زنجیره تامین، میزان رقابت‌پذیرى سازمان را تعیین خواهدکرد .

عملکرد 2: پیاده سازى ارتباطات مشارکتى:

این بخش به انواع مشارکت‌هاى ضرورى براى شرکت اشاره مى‌کند. این عملکرد ارتباطات زنجیره تامین را به مشارکت با عوامل خارج از شرکت گسترش مى‌دهد. هر تغییرى در زنجیره تامین باید به اطلاع شرکا برسد و در کل زنجیره پیاده شود.
در این قسمت عملیات پشتیبان فرآیندهاى زنجیره تامین بیان مى شوند.
• سازماندهى تغییرات و نقش عملکردها در تغییرات زنجیره تامین
• فرآیند مشارکتى براى طراحى مجدد زنجیره تامین
• اجراى ارزیابى ها و نقش آنها
• جایگاه عملکرد مدیریت زنجیره تامین درون شرکت

عملکرد 3 : طراحى زنجیره تامین براى سود دهى استراتژیک:
مدیریت زنجیره تامین، مشارکت موثر عوامل خارج از شرکت را ایجاب مى‌کند. اما ارتباط هر شرکت با شرکت‌هاى خارج از آن بسیار مشکل‌زا است. در مورد شرکاءدقت به موارد زیر ضرورى است:
• مرکز رقابت: هدف مدیریت زنجیره تامین و انتخاب شرکا چه تاثیرى بر اهداف رقابتى دارد؟
• انگیزه شرکا
• ساختار شرکا

عملکرد 4 : اطلاعات مدیریت زنجیره تامین:

 
نقش سیستم‌هاى اطلاعاتى را در اصلاح زنجیره تامین نباید نادیده گرفت. این بخش نقش تکنولوژى را در اصلاح زنجیره تامین نشان مى دهد. تغییرات سیستمى باید تغییرات ( اصلاح ) فرآیندها و استراتژى شرکت تحت الشعاع قرار دهد.
• عناصر سیستم زنجیره تامین
• نوآورى تکنولوژیکى
• استفاده از وابسته هاى نرم افزارى
• مشکلات موجود در مراحل پیاده سازى

عملکرد 5: کاهش هزینه زنجیره تامین:

شاخص اصلى بهبودى زنجیره تامین، کاهش هزینه است. این کوشش‌ها براى استراتژى‌ها و سیاست‌هاى کارایى انجام مى شود. پنج دلیل اصلى هزینه زایى عبارت‌اند از:
• عدم وضوح فرآیند زنجیره تامین
• تغییرات رویه هاى داخلى و خارجى شرکت
• ضعف موجود در طراحى تولید
• وجود اطلاعات ناقص براى تصمیم گیرى
• ضعف حلقه هاى زنجیره در ارتباط میان شرکا زنجیره تامین

- طرح کلى یک زنجیره تامین :

به طور کلى زنجیره‌تامین، زنجیره‌اى است که همه فعالیت‌هاى مرتبط با جریان کالا و تبدیل مواد، از مرحله تهیه ماده اولیه تا مرحله تحویل کالاى نهایى به مصرف کننده را شامل مى‌شود. در ارتباط با جریان کالا دو جریان دیگر که یکى جریان اطلاعات و دیگرى جریان منابع مالى و اعتبارات است نیز حضور دارد.

محققان و نویسندگان مختلف ، نگرش‌ها و تعاریف متفاوتى را از زنجیره تامین ارایه کرده اند. برخى زنجیره تامین را در روابط میان خریدار و فروشنده محدود کرده اند، که چنین نگرشى تنها بر عملیات خرید رده اول در یک سازمان تمرکز دارد. گروه دیگرى به زنجیره تامین دید وسیع‌ترى داده و آن را شامل تمام سرچشمه‌هاى تامین (پایگاه‌هاى تامین) براى سازمان مى دانند. با این تعریف ، زنجیره تامین شامل تمام تامین کنندگان رده اول ، دوم ، سوم ... خواهد بود. چنین نگرشى به زنجیره تامین ، تنها به تحلیل شبکه تامین خواهد پرداخت . دید سوم ، نگرش زنجیره ارزش <پورتر> است که در آن زنجیره تامین شامل تمام فعالیت‌هاى مورد نیاز براى ارایه یک محصول یا خدمت به مشترى نهایى است. با نگرش یاد شده به زنجیره تامین ، توابع ساخت و توزیع به عنوان بخشى از جریان کالا و خدمات به زنجیره اضافه مى‌شود. در واقع بااین دید، زنجیره تامین شامل سه حوزه تدارک ، تولید و توزیع است .

- فرآیندهاى اصلى:

مدیریت زنجیره تامین داراى سه فرآیند عمده است که عبارت‌اند از:
1) مدیریت اطلاعات
2)مدیریت لجستیک
3) مدیریت روابط (RELATIONSHIP MANAGEMENT) .
مدیریت اطلاعات : امروزه نقش ، اهمیت و جایگاه اطلاعات براى همگان بدیهى است . گردش مناسب و انتقال صحیح اطلاعات باعث مى‌شود تا فرآیندها موثرتر و کاراترگشته و مدیریت آنها آسان‌تر گردد. در بحث زنجیره تامین - همان طور که گفته شد -اهمیت موضوع هماهنگى در فعالیتها، بسیار حائز اهمیت است . این نکته در بحث مدیریت اطلاعات در زنجیره ، مدیریت سیستم هاى اطلاعاتى و انتقال اطلاعات نیز صحت دارد. مدیریت اطلاعات هماهنگ و مناسب میان شرکا باعث خواهد شد تا تاثیرات فزاینده‌اى در سرعت، دقت، کیفیت و جنبه‌هاى دیگر وجود داشته باشد. مدیریت صحیح اطلاعات موجب هماهنگى بیشتر در زنجیره خواهد شد. به طور کلى در زنجیره تامین ، مدیریت اطلاعات در بخش‌هاى مختلفى تاثیرگذار خواهد بود که برخى از آنهاعبارت‌اند از:
مدیریت لجستیک (انتقال، جابجایى، پردازش و دسترسى به اطلاعات لجستیکى براى یکپارچه سازى فرآیندهاى حمل و نقل، سفارش دهى و ساخت، تغییرات سفارش، زمان‌بندى تولید، برنامه هاى لجستیک و عملیات انباردارى) ; تبادل و پردازش داده‌ها میان شرکا (مانند تبادل و پردازش اطلاعات فنى، سفارشات و...) : جمع آورى و پردازش اطلاعات براى تحلیل فرآیند منبع یابى و ارزیابى ، انتخاب و توسعه تامین کنندگان ; جمع آورى و پردازش اطلاعات عرضه و تقاضا و ... براى پیش بینى روند بازار و شرایط آینده عرضه و تقاضا; ایجاد و بهبود روابط بین شرکا.
چنانچه پیداست ، مدیریت اطلاعات و مجموعه سیستم هاى اطلاعاتى زنجیره تامین مى تواند برروى بسیارى از تصمیم‌گیرى‌هاى داخلى بخش‌هاى مختلف زنجیره تامین موثر باشد که این موضوع حاکى از اهمیت بالاى این مولفه در مدیریت زنجیره تامین است .
مدیریت لجستیک : در تحلیل سیستم هاى تولیدى (مانند صنعت خودرو)، موضوع لجستیک بخش فیزیکى زنجیره تامین را در بر مى گیرد. این بخش که کلیه فعالیت‌هاى فیزیکى از مرحله تهیه ماده خام تا محصول نهایى شامل فعالیت‌هاى حمل و نقل، انباردارى، زمان‌بندى تولید و... را شامل مى شود، بخش نسبتا بزرگى از فعالیت‌هاى زنجیره تامین را به خود اختصاص مى دهد. در واقع ، محدوده لجستیک تنها جریان مواد و کالا نبوده بلکه محور فعالیت‌هاى زنجیره تامین است که روابط و اطلاعات ، ابزارهاى پشتیبان آن براى بهبود در فعالیت‌ها هستند.
مدیریت روابط: فاکتورى که ما را به سمت فرجام بحث راهنمایى مى کند و شاید مهم‌ترین بخش مدیریت زنجیره تامین به خاطر ساخت و فرم آن باشد، مدیریت روابط در زنجیره تامین است. مدیریت روابط، تاثیر شگرفى بر همه زمینه‌هاى زنجیره تامین و همچنین سطح عملکرد آن دارد. در بسیارى از موارد، سیستم هاى اطلاعاتى و تکنولوژى مورد نیاز براى فعالیت‌هاى مدیریت زنجیره تامین به سهولت در دسترس بوده و مى توانند دریک دوره زمانى نسبتا کوتاه تکمیل و به کار گمارده شوند. اما بسیارى از شکست‌هاى آغازین در زنجیره تامین ، معلول انتقال ضعیف انتظارات و توقعات و نتیجه رفتارهایى است که بین طرفین درگیر در زنجیره به وقوع مى پیوندد. علاوه بر این ، مهم‌ترین فاکتور براى مدیریت موفق زنجیره تامین ، ارتباط مطمئن میان شرکا در زنجیره است، به گونه اى که شرکا اعتماد متقابل به قابلیت‌ها و عملیات یکدیگر داشته باشند. کوتاه سخن این که درتوسعه هر زنجیره تامین یکپارچه، توسعه اطمینان و اعتماد در میان شرکا و طرح قابلیت اطمینان براى آنها از عناصر بحرانى و مهم براى نیل به موفقیت است.
- فازهاى اصلى مدیریت زنجیره تامین
فاز اول: طراحى مفهومى

فاز اول نشان دهنده استراتژى ساخت است. در این فاز نحوه اداره سازمان با ایجاد یک تصویر براى آینده و ایجاد یک ساختار براى پیاده سازى تعیین مى‌شود. براى فرآیندهاى فاز اول یک مدل ویژه سازمان لازم است که از یک سازمان به سازمان دیگر متفاوت است. بحث اصلى در این فاز طراحى مفهومى است که مدرکى براى تصدیق و اجراى دو فاز دیگر است. هدف از اجراى این فاز درک جزییات مربوط به هزینه‌ها و شناخت سیستم و منافع پیاده‌سازى SCM است.

فاز دوم: طراحى جزییات و تست
این فاز همان‌طور که در شکل پایین مشاهده مى‌‌شود مى تواند همزمان با فاز اول و سوم اجرا شود. یعنى جزییات طراحى مى‌شود و به طور هم‌زمان راه حل‌ها در دنیاى واقعى تست مى‌شوند. در این فاز ایجاد تغییرات در ساختار سازمان و در نظر گرفتن آنها براى پیاده‌سازى در سیستم به منظور پشتیبانى طراحى زنجیره تامین جدید توصیه مى‌شود.

فاز سوم: پیاده سازى
در این فاز در ادامه فاز دوم، زمان‌بندى پیاده سازى دوره هاى بلندمدت عملیات و تغییرات در سیستم به منظور ایجاد تسهیلات انجام مى‌گردد. شکل زیر فازهاى اصلى مدیریت زنجیره تامین را نشان مى‌دهد:

 شکل 2. فازهاى اصلى SCM

- فن‌آورى اطلاعات و مدیریت زنجیره تامین:

مدیریت زنجیره تامین بر رویکردى مشترى محور استوار است. بر این اساس، ارتباط به موقع و کامل بین همه عناصر زنجیره براى اطلاع از نیازهاى مشترى و میزان تامین نیازها از ضروریات زنجیره است. براى تسهیل جریان اطلاعات و مدیریت دقیق آن بسترى مناسبى از نرم افزارها و سیستم هاى اطلاعاتى یکپارچه و شبکه هاى اکسترانت و اینترانت موردنیاز است. با به کارگیرى تجارت الکترونیک در زنجیره تامین نیز مى توان بر مبناى مدل)7 B2B و8 (B2E براى توصیف عملیات خرید، فروش و مبادله محصــولات، خدمات و اطلاعات ازطریق شبکه هاى رایانه اى و به خصوص اینترنت با تامین کنندگان بهره جست.
برمبناى مدلى دیگر از تجارت الکترونیک (E-COMMERCE) شرکت‌هاى همکار در یک زمینه به خصوص از طریق شبکه‌هاى الکترونیکى نیز مى توانند به همکارى و اشتراک مساعى بپردازند. چنین همکارى اغلب بین شرکت‌هــاى حاضر در یک زنجیره تامین اتفاق مى افتد.

با توجه به این که بر مبناى مدلى دیگر از تجارت الکترونیک (E-COMMERCE) شرکت‌هاى همکار در یک زمینه به خصوص ازطریق شبکه هاى الکترونیکى نیز مى توانند به همکارى و اشتراک مساعى بپردازند. چنین همکارى اغلب بین شرکت‌هــاى حاضر در یک زنجیره تامین اتفاق مى افتد.
با به کارگیرى تجارت الکترونیک در زنجیره تامین نیز مى توان برمبناى مدل )7 B2B و8 (B2E براى توصیف عملیات خرید، فروش و مبادله محصــولات، خدمات و اطلاعات از طریق شبکه هاى رایانه اى و به خصوص اینترنت با تامین کنندگان بهره جست.

 - بررسى جایگاه مدیریت زنجیره تامین در پیاده‌سازى تجارت الکترونیک :

به طور کلى مدیریت زنجیره تامین یکى از زیرساختارهاى پیاده‌سازى تجارت الکترونیک است. از دید صنعتى تجارت الکترونیکى بین بنگاه‌ها عمدتا در صنایعى رخ مى‌دهد که زنجیره تامین در آن جا شکل گرفته باشد. یک تولیدکننده همواره عاملى است که در وسط فرآیند فعالیت اقتصادى قرار دارد. تولید کننده خود خریدار کالا از تامین کنندگان خود و فروشنده کالایى جدید به خریداران خود است. چون فروشنده به تولیدکننده خود تامین کنندگان دارد و ضمنا خریدار کالا نیز ممکن است خود مشتریانى داشته باشد، ما با زنجیره‌اى از بنگاه‌ها روبه‌رو هستیم که هر کدام هم خریدار و هم فروشنده هستند. این مجموعه شبیه به زنجیر است، زیرا همه به هم وابسته هستند. با مدیریت درست زنجیره تامین همه عناصر موجود در زنجیره منتفع شده و ضمنا با ارایه کالاى مرغوب و ارزان جامعه را نیز منتفع مى‌کند. از همین رو یکى از مسایل مهم صنایع در کشورهاى پیش رفته «مدیریت زنجیره تامین یا (SCM)، Supply Chain Management» است. یکى از عناصر مهم مدیریت زنجیره خودکارسازى امر خرید و فروش بین اعضاى زنجیره است. این امر آن قدر مهم و حیاتى است که حتى قبل از ظهور اینترنت صنایع خودروسازى و هوافضایى که بزرگ‌ترین و پیچیده‌ترین زنجیره‌هاى تامین را دارند، خود با صرف هزینه گزاف اقدام به ایجاد شبکه کرده بودند.
در حال حاضر استاندارد EDI که امروزه با کمک سازمان جهانى استانداردها در محیط اینترنت و بر بستر استاندارد XML براى امور تجارى در حال کاربرد است، از همین شبکه‌هاى اختصاصى به وجود آمده است. براى مدیریت زنجیره تامین پایدارى زنجیره یک عامل مهم و حیاتى است و معمولا اشکال پیچیده، کارآمد و پایدار مدیریت زنجیره تامین تنها در بنگاه‌هاى بزرگ اقتصادى دیده مى‌شود. درحال حاضر در کشور ما در این زمینه کمبود جدى وجود دارد. از یک طرف تعداد بنگاه‌هاى اقتصادى بزرگ در کشور بسیار کم است. این تعداد کم هم عمدتا ماهیتى غیرخصوصى دارند و بنابراین خود با مشکل پایدارى در مواجه با مسایل سیاسى روبه‌رو هستند. از طرف دیگر تعداد زنجیره‌هاى تامین پایدار نیز در کشور بسیار کم است. دو نمونه قابل ذکر را مى‌توان صنعت خودرو و صنایع نفت کشور دانست.

- موانع پیاده‌سازیSCM :
تحولات اخیر کشورهاى منطقه آنها را ناگزیر به به کارگیرى محصولات مدیریت زنجیره تامین در حوزه صنایع مى‌سازد. پیش بینى مى‌شود در سال‌هاى آتى فرصت‌هاى بازار محصول مناسبى براى محصول در منطقه وجود داشته باشد که فرصت‌هاى صادرات محصول را فراهم مى‌نماید. این کشورها به عنوان بازار بالقوه محصول در نظر گرفته مى‌شود.

به لحاظ ساختارى مهم‌ترین مشکلى که زنجیره تامین با آن روبروست، مشکل تعدد مراکز تصمیم گیرى براى تولید، تبدیل و جریان کالاست. این امر موجب تشدید نوسانات تقاضا در طول زنجیره مى شود. هرچقدر از انتهاى زنجیره به سمت ابتداى زنجیره (اولین تامین کننده) حرکت کنید، نوسانات تقاضا تشدید مى‌گردد. این پدیده به اثر «شلاق چرمى» معروف است. این مسئله موجب افزایش موجودى انباشته میان اعضاى زنجیره مى‌گردد که در نهایت باعث بالارفتن هزینه و قیمت نهایى کالا شده و قدرت رقابت زنجیره کاهش خواهدیافت.
فناورى اطلاعات ازطریق تسهیل و تسریع تبادل اطلاعات سازمان و تامین کنندگان را قادر به آگاهى و تامین به موقع احتیاجات یکدیگر مى کنــد و این فلسفه تولید به هنگام را قوت مى‌بخشد.

در سال‌هاى آتى با رشد صنعت نرم‌افزار پیش‌بینى مى‌شود که محصول در صنایع مونتاژ قطعات الکترونیکى نیز نفوذ داشته باشد. پیش‌بینى مى‌شود با رواج به کارگیرى فن‌آورى اطلاعات در صنایع و آماده‌سازى زیرساختارها و بستر پیاده‌سازى سیستم‌هاى مدیریت زنجیره تامین حجم تقاضا به طور فزاینده‌اى افزایش یابد.

- بررسى تکنولوژى تولید و برآورد نحوه تامین دانش فنى مورد نیاز
مدیریت زنجیره تامین بر رویکردى مشترى محور استوار است. لذا ارتباط به موقع و کامل بین همه عناصر زنجیره براى اطلاع از نیازهاى مشترى و میزان تامین نیازها از ضروریات زنجیره است. براى تسهیل جریان اطلاعات و مدیریت دقیق آن بسترى مناسبى از نرم افزارها و سیستم‌هاى اطلاعاتى یکپارچه و شبکه هاى اکسترانت و اینترانت موردنیاز است.

تولید محصول در داخل یا ارایه محصول از طریق مشارکت‌ با تولیدکنندگان محصول در دنیا امکان‌پذیر است. که در در صورت تولید داخل منجر به توسعه صنعت نرم‌افزار در شرکت خواهد شد و در صورتى که محصول توسط با سرمایه‌گذارى مشترک با شرکت خارجى امکان به کارگیرى نیروى متخصص در زمینه بازاریابى و خدمات پشتیبانى نصب و راه‌اندازى محصول و خدمات پس از فروش را خواهد داشت.

- نتیجه‌گیرى:
امروزه شرکت‌ها دریافته‌اند که بخش خرید آنها مى تواند به طور فزاینده اى در افزایش کارآیى و اثربخشى آنها موثر باشد و به همین دلیل شیوه هاى خریدشان را تغییر داده و سعى کرده اند تا براى کالاهاى خود شیوه خرید مناسب را بیابند، به طورى که بخش خرید بتواند به عنوان جزیى از شرکت ، اهداف استراتژیک خرید شرکت را برآورده سازد. براى تحقق این امر هر خرید استراتژیک نیازمند یک برنامه ریزى استراتژیک خرید براى کالاى مورد نظر است که معناى این سخن برقرارى یک رابطه استراتژیک با تامین کنندگان است .آشکار است که براى تحقق این امر باید با تامین کنندگان شایسته و منتخب روابط استراتژیک برقرار کرد تا در جوار همکارى استراتژیک با آنها بتوان به مزایاى رقابتى مورد نظر دست یافت.
براى رسیدن به اهداف توسعه فناورى اطلاعات و کسب و کار الکترونیک پیاده‌سازى راه‌حل‌هاى مدیریت زنجیره تامین در سازمان‌ها به عنوان ضرورت اساسى مطرح مى‌گردد. توصیه مى‌شود صنایعى نظیر صنعت خودرو، صنایع هوا فضا و پتروشیمى که تامین‌کنندگان زیادى دارند از این راه‌حل براى بهبود ارتباط با تامین‌کنندگان بهره‌گیرند.

منبع:تحقیق:زحمتکش ۸۹

دولت الکترونيک که به آن دولت ديجيتالی يا دولت آنلاين نيز اطلاق می‌شود به معنای استفاده از تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات (تکنولوژی آی.‌تی.) براي افزايش توانايی‌های قوای مقننه‌، قضاييه و مجريه از طريق افزايش كارآيي اين قوا و يا تغيير نحوه ارتباط اين قوا با شهروندان و يا هردوی اين طرق است. دولت الکترونيک داراي سه الگوی کلی براي برقراری ارتباط است. اول‌، ارتباط دولت با مصرف‌کننده که به معنای برقراری ارتباط اينترنتی غيرانتفاعی بين دولت‌های مرکزی يا محلی و اشخاص خصوصی است. براي مثال بخش‌های مختلف دولت می‌توانند از طريق يک وب‌پورتال مستقيما و به‌صورت علنی در دسترس عموم مردم قرار بگيرند که به اين ترتيب مردم راحت‌تر می‌توانند در مورد خدمات دولتی اطلاعات کسب نموده و از اين خدمات استفاده کنند. الگوی دوم‌‌، ارتباط دولت با بنگاه‌های اقتصادی است که به معنای ارتباط اينترنتی غير‌انتفاعی دولت مرکزی يا محلی با بخش کسب‌و‌کار تجاری است. سومين الگوی ارتباطی نيز ارتباط دولت با دولت است که می‌تواند در هماهنگ کردن بخش‌های مختلف دولت و افزايش كارآيي اين بخش‌ها موثر باشد.

تکنولوژی‌های مختلف مورد استفاده دولت الکترونيک
هرچند که اغلب تصور می‌شود که دولت الکترونيک به معنای دولت آنلاين يا دولت بر مبنای اينترنت است اما در حقيقت دولت الکترونيک می‌تواند بر‌اساس تکنولوژی‌های غير‌وابسته به اينترنت نيز قرار داشته باشد. امروزه پيشرفت تکنولوژی امکانات ارتباطی بسيار زيادی را در اختيار دولت الکترونيک قرار داده که می‌تواند از آنها براي رسيدن به اهداف خويش استفاده کند. براي مثال تلفن‌، فاکس و پيام‌های اس.‌ام.‌اس. جزو ابزارهای تکنولوژيکی متداولی هستند که امروزه تقريبا در دسترس اکثر شهروندان قرار دارند و دولت الکترونيک می‌تواند از آنها استفاده کند. علاوه بر اينها دولت‌ها می‌توانند از تکنولوژی‌هايی مانند منشی‌های ديجيتالی شخصی (PDA – Personal Digital Assistant)‌، پيام‌هایMMS (Multimedia Message Service)‌، تکنولوژي‌های نسل سوم (G3 ، (WiMAX و بلوتوث (Bluetooth) نيز استفاده کنند.
تحويل خدمات به شيوه الکترونيک
تحويل الکترونيکی خدمات به معنای ارائه خدمات دولتی از طريق اينترنت و يا با استفاده از ساير امکانات الکترونيکی است. هرشهروندی‌، تابع هر کشور و متعلق به هر ملتی که باشد‌، به هر حال نيازمند آن است که با نوعی از مقامات حکومتی تعامل و ارتباط داشته باشد. اين تعامل برخی اوقات داوطلبانه است مثل شرکت در برخی برنامه‌های اجتماعی و برخی اوقات اجباری است براي مثال شهروندی که قصد رانندگی در جاده‌های کشورش را دارد بايد از يکي از مقامات حکومتی کشورش گواهينامه يا تصديق رانندگی دريافت نمايد. ارتباط دولت با شهروندان خود داراي پيچيدگي‌ها و مشکلات خاص خود است. براي مثال دولت بايد در آن واحد علاوه بر امکان برقراری ارتباط با يک فرد عادی‌، امکان برقراری ارتباط با يک فرد معلول و يک فرد بی‌سواد را نيز داشته باشد. اما ارتباطات دولت تنها به ارتباط با شهروندان محدود نمی‌شود. بنگاه‌ها و ساير موسسات و سازمان‌ها مثلا دانشگاه‌ها نيز نيازمند ارتباط مداوم با دولت هستند. علاوه بر اين بخش‌های مختلف دولت نيز براي انجام وظايف خود نيازمند به برقراری ارتباط با يکديگر هستند.
به اين ترتيب يکی از مهم‌ترين وظايف هر دولتی تحويل خدمات عمومی به شهروندان‌، بنگاه‌های اقتصادی و ساير سازمان‌ها و موسسات موجود در جامعه است. اگر دولتی به طور مداوم مراحل و سلسه مراتب تحويل اين خدمات را بازسازی و اصلاح نکند‌، تحويل اين خدمات به خصوص در جوامع پيچيده امروزی روز به روز براي دولت سخت‌تر می‌شود. نتيجه اين عدم اصلاح ساختارهای حکومتی‌، عدم كارآيي و قطعيت در ارائه خدمات دولتی است که باعث می‌شود هزينه ارائه اين خدمات هم براي دولت و هم براي شهروندان بالا رفته و فساد مالی در ساختار دولت‌، مثلا از طريق پرداخت رشوه براي سريع‌تر انجام شدن کارها‌، افزايش يابد. اينها به خصوص مشکلاتی هستند که کشورهای درحال‌توسعه بيش از کشورهای پيشرفته با آن دست به گريبان هستند.
براي مقابله با اين مشکلات‌، تقريبا در همه جای دنيا دولت‌ها اقدام به اصلاح و ساده‌سازی ارائه خدمات عمومی نموده‌اند تا اين خدمات با سرعت‌، اطمينان و شفافيت بيشتری در اختيار مردم قرار بگيرد. ارائه خدمات به شيوه الکترونيک روشی است که بيشتر دولت‌ها به آن به‌عنوان راه‌حلی براي بهبود کيفيت ارائه خدمات عمومی می‌نگرند. با استفاده از اين شيوه ديگر لازم نيست که شهروندان خود شخصا در ادارات دولتی حاضر شوند و يا اين خدمات را از طريق واسطه‌ها و عاملان دولتی مختلف دريافت دارند.
بسته به قابليتی که دولت براي ارائه خدمات الکترونيک دارد‌، می‌توان اين خدمات را به چهار نوع مختلف از لحاظ ميزان پيشرفتگی تقسيم کرد. نوع اول هنگامی است که زيرساخت‌های لازم براي ارائه اين خدمات هنوز به خوبی شکل نگرفته و دولت هنوز به‌طور گسترده امکان ارائه آنها را در اختيار ندارد. در چنين شرايطی خدمات الکترونيکی که دولت ارائه می‌دهد تنها به ارائه پاره‌ای اطلاعات مثل رهنمودها و توصيه‌های دولتی از طريق وسائل ارتباطی الکترونيک محدود می‌شود ولی دولت از طريق اينترنت يا ساير وسايل پيشرفته الکترونيکی تعامل و ارتباطی با شهروندان نداشته و شهروندان بايد کماکان براي دريافت خدمات عمومی به يکی از ادارات دولتی رجوع نمايند. در مرحله دوم زيرساخت‌های لازم براي ارائه اين خدمات بيشتر شکل گرفته و کامل‌تر می‌شود ولی دولت هنوز نمی‌تواند به شيوه‌ای قابل اطمينان اين خدمات را در اختيار شهروندان قرار دهد، لذا شهروندان تنها می‌توانند در سطحی محدود از طريق امکانات الکترونيک با دولت ارتباط داشته باشند براي مثال می‌توانند برخی فرم‌های مربوط به خدمات دولتی را از طريق اينترنت دريافت و آنها را به‌صورت رايانه‌ای تکميل نمايند اما تحويل اين فرم‌ها به ادارات دولتی بايد از طريق مراجعه شخصی صورت بگيرد.
در مرحله سوم دولت زيرساخت‌های لازم براي ارائه خدمات الکترونيک را پيدا کرده و می‌تواند به شيوه‌ای قابل اطمينان اين خدمات را ارائه دهد، لکن امکان ارائه خدمات در تمام نقاط کشور موجود نيست و تنها به شهرهای بزرگ محدود می‌شود. در اين مرحله ارتباط دولت با شهروندان دوطرفه می‌شود. براي مثال اکثر بنگاه‌های تجاری که داراي دفاتر نمايندگی در شهرهای بزرگ هستند می‌توانند اطلاعات مالی را که مطابق قانون ملزم به تحويل به دولت هستند از طريق اينترنت تحويل بدهند. دولت نيز در شهرهای بزرگ هم امکان جمع‌آوری اين خدمات را به شيوه الکترونيک پيدا کرده و هم دفاتر دولتی واقع در شهرهای بزرگ داراي واحدهای آی.‌تی مناسب شده‌اند و امکان پردازش و نگهداری اين اطلاعات را پيدا کرده‌اند. در مرحله چهارم دولت در زمينه ارائه خدمات الکترونيک به بلوغ رسيده و نه تنها امکان ارائه خدمات مناسب و مطمئن در تمام نقاط کشور را دارد بلکه قسمت‌های مختلف آن نيز از طريق الکترونيک با يکديگر در ارتباط بوده و خدمت الکترونيکی که يک شهروند دريافت می‌دارد ديگر محصول مجزای يک اداره دولتی نيست بلکه ترکيبی از همکاری چند بخش از دولت است.
دموکراسی الکترونيک
شهروندان قلب دموکراسی هستند. دموکراسی به‌عنوان يک نظام حکومتی به رضايت شهروندان بستگی دارد. انتخابات عادلانه و آزاد‌، وجود شوراهايی از نمايندگان منتخب مردم‌، قوه‌مجريه پاسخگو و وجود يک دستگاه مديريت عمومی که از لحاظ سياسی بی‌طرف باشد‌، همه از خصوصيات دموکراسی بر‌مبنای انتخابات هستند که وجود دولتی براي مردم را تضمين می‌کنند. در يک چنين نظامی داشتن اطلاعات‌، اظهار‌نظر و مشارکت در تصميم‌گيری حق يک شهروند است که قانون بايد با جديت از آن پاسداری نمايد. وفاداری به اين اصول، يعنی دادن اطلاعت به شهروندان‌، مشورت با آنها و مداخله دادن آنها در تصميم‌گيری‌ها، بايد در تمام سطوح دولت جزو تعهدات صاحب منصبان دولتی باشد.
دموکراسی الکترونيک به معنای استفاده از تکنولوژی ارتباطات الکترونيک براي گسترش فرآيندهای دموکراتيک در يک جمهوری دموکراتيک و يا يک دموکراسی بر مبنای انتخابات است. دموکراسی الکترونيک به‌عنوان يک پديده سياسی هنوز در دوران طفوليت است و بحث‌ها و مجادلات زيادی در مورد آن‌، چه در داخل دولت‌ها و چه در بين سازمان‌های مدنی‌، وجود دارد. طرفداران دموکراسی الکترونيک بر اين عقيده‌اند که استفاده از آن می‌تواند فرآيندهای دموکراتيک را بيشتر در اختيار عموم مردم قرار و به اين ترتيب مشارکت شهروندان را در تصميم‌گيري‌های سياستی دولت افزايش دهد. هرچه با تعداد افراد بيشتری در اتخاذ يک سياست مشورت و تبادل نظر شود سياست‌ها هوشمندانه‌تر و همکاری شهروندان در اجراي آنها بيشتر خواهد بود. تجربه نشان می‌دهد که اگر دولت در سياست‌گذاری اصلا با مردم مشورت نکرده و يا دير مشورت کند مردم در زمان اجراي سياست مقاومت بيشتری از خود نشان می‌‌دهند.
از طرف ديگر استفاده از ابزارهای الکترونيک می‌تواند به دولت کمک کند که شفافيت عمليات دولتی را افزايش داده و ميزان پاسخگويی دولت در قبال شهروندان را بيشتر کند. استفاده از اين ابزارها می‌تواند فاصله بين حکومت‌کنندگان و حکومت‌شوندگان را کاهش و رضايت حکومت‌شوندگان را افزايش دهد و اين باعث افزايش مشروعيت سياسی دولت‌ها می‌شود. در يک اظهار نظر کلی می‌توان گفت که دولت الکترونيک چيزی بيش از اتوماسيون خدمات دولتی است.
هرچند که ميزان استفاده دولت‌ها از تکنولوژی‌های جديد اطلاعات و ارتباطات به شدت متفاوت است لکن اکثر آنها براي استفاده از اين تکنولوژي‌ها در ادارات دولتی و تشويق استفاده آنها در بين عموم مردم گام‌های موثری برداشته‌اند. در زير به چند روش ارتباطی الکترونيک که دولت‌ها از آنها براي ارتباط با شهروندان خود استفاده می‌کنند اشاره می‌کنيم.
در‌بين تکنولوژي‌های مختلف ارتباطات تا‌کنون اينترنت محبوبيت بيشتری يافته است. با استفاده از اينترنت شهروندان می‌توانند در هر زمان و در هر کجا با دولت متبوع خويش ارتباط برقرار و از آن اطلاعات دريافت نمايند. ارتباط دولت با شهروندان از طريق اينترنت معمولا يا از طريق وب‌سايت‌ها انجام می‌گيرد يا از طريق وب‌پورتال‌ها‌. در بسياری از کشورها در حال حاضر کليه واحدها و بخش‌های دولت داراي وب‌سايت‌های مختص به خود هستند. به همين سبب بسياری از کشورها اقدام به تاسيس وب‌پورتال‌هايی نموده‌اند که استفاده از خدمات اينترنتی بخش‌های مختلف دولت را براي شهروندان آسان می‌کند. وب‌پورتال سايتی است که اطلاعات و آدرس‌های تعدادی سايت‌های مرتبط به هم را در يک جا جمع‌آوری و به آنها نظم و ترتيب خاصی می‌دهد تا استفاده از آنها براي کاربر راحت‌تر باشد. وب‌پورتال‌های دولت‌ها نيز اطلاعات مربوط به کليه سايت‌های دولتی را در داخل خود جمع و رابطه اين سايت‌ها با يکديگر را مشخص می‌کنند. به اين ترتيب شهروندان با مراجعه به پورتال می‌توانند سايت مورد‌نظر خود را راحت‌تر پيدا کنند. براي مثال می‌توان به پورتال www.direct.gov.uk اشاره کرد. کاربران می‌توانند در اين سايت اطلاعاتی بسيار متنوع از نحوه درخواست براي تصديق رانندگی گرفته تا امکانات آموزشی در مقاطع مختلف تحصيلی به‌ دست آورند. همچنين از طريق اين سايت کاربران می‌توانند به برخی خدمات دولتی آنلاين مثلا درخواست براي گذرنامه‌، ثبت نام براي دادن راي و پر‌کردن فرم‌های خوداظهاری مالياتی دسترسی پيدا کنند.
بسياری از سايت‌های دولتی در کشورهای مختلف اين امکان را براي شهروندانشان فراهم آورده‌اند که با استفاده از موتورهای جست‌وجوی قدرتمند و پيشرفته اطلاعت مورد‌نياز خود را پيدا کنند. براي مثال پورتال www.help.gv.at متعلق به دولت اتريش و سايت‌های www.governo.it و www.camera.it متعلق به دولت ايتاليا و همچنين وب‌پورتال دولت کانادا امکانات پيشرفته‌ و قدرتمندی براي جست‌وجو در اختيار شهروندان قرار می‌دهند.
برخی از دولت‌ها سعی می‌کنند اطلاعات مربوط به دولت در سايت‌ها و پورتال‌های خود را به گونه‌ای سازماندهی نمايند که شهروندان بی‌اينکه نسبت به ساختار دولت و طرز کار و وظايف نهادهای دولتی اطلاعی داشته باشد بتواند از اين سايت‌ها استفاده و به اطلاعات مورد‌نياز خود دسترسی پيدا کند. مثلا شهروندی که علاقه‌مند به مسائل زيست‌محيطی است ممکن است نداند که کدام سازمان در کشورش مسوول مربوط به محيط‌زيست است به همين جهت برخی دولت‌ها به جای اينکه اطلاعات را بر اساس ادارات و سازمان‌ها طبقه‌بندی نمايند آنها را به‌صورت موضوعات کلی مانند بهداشت و سلامتی‌، آموزش و‌... تقسيم‌بندی می‌کنند تا استفاده از آنها براي شهروندان آسان باشد.
برخی از دولت‌ها نيز سعی نموده‌اند اقدام به نصب کيوسک‌هايی در محل‌های مختلف کرده‌اند تا شهروندانی که کامپيوتر شخصی در اختيار ندارند نيز بتوانند به‌صورت رايگان از خدمات عمومی الکترونيک استفاده نمايند. براي مثال دولت يونان کيوسک‌هايی در ادارات دولتی قرار داده که امکان برقراری ارتباط با سايت‌های دولتی را فراهم و در غير‌ساعات اداری نيز قابل دسترسی است. دولت مکزيک نيز مراکز ارتباط کامپيوتر در فرودگاه‌ها نصب نموده است.
به اين ترتيب می‌توان گفت که يکی از اهداف دموکراسی الکترونيک تحقق دموکراسی مستقيم‌، يعنی شرکت عموم مردم در تصميم‌گيری و اداره امور جامعه‌، است. ولی يکی از چالش‌های بزرگی که دموکراسی الکترونيک براي موفقيت‌، بايد به آن فائق آيد مشکل «شناسايی شهروند» است. شناسايی بدان معنی است که اولا بايد هويت هر‌فرد در يک محيط مجازی مانند اينترنت قابل احراز باشد و ثانيا بايد از اطلاعات فردی و شخصی افراد به گونه‌ای حفاظت شود که حريم خصوصی آنان محفوظ بماند. البته اين مشکل را می‌توان با استفاده از برخی روش‌های رمزنگاری مناسب برطرف کرد.
لکن يک مشکل ديگر آن است که صاحبان منافع که با برقراری دموکراسی مستقيم لطمه می‌بينند در مقابل استقرار آن مقاومت خواهند کرد. براي مثال سياستمداران‌، صاحبان ابررسانه‌ها‌، برخی روسای اتحاديه‌های تجاری و اداره‌کنندگان شرکت‌های بزرگ جزو اين دسته از صاحبان منافع به حساب می‌آيند. اين گروه‌ها احتمالا در مقابل تحقق دموکراسی الکترونيک به معنای واقعی کلمه مقاومت خواهند کرد و به همين سبب برخی صاحبنظران بر اين عقيده هستند که استقرار دموکراسی مستقيم الکترونيک يک اتفاق انقلابی خواهد بود. هرچند که گروه‌های ديگری نيز هستند که عقيده دارند اين تحول آرام و تدريجی خواهد بود.
راي‌گيری الکترونيک
يکی از مفاهيمی که داراي ارتباط تنگاتنگ با دموکراسی الکترونيک است‌، مفهوم راي‌گيری الکترونيک است به‌طوري که اغلب افراد اين دو مفهوم را يکسان می‌پندارند. واژه راي‌گيری الکترونيک به معنای استفاده از ابزارهای مختلفی از جمله پانچ کارت‌ها‌، برگه‌های راي‌گيری حساس به علامت‌گذاری که به وسيله حسگرهای حساس به نور خوانده می‌شود‌، تلفن و اينترنت در فرآيند راي‌‌گيری است. امروزه طيف وسيعی از کشورهای توسعه‌يافته و درحال‌توسعه از راي‌گيری الکترونيک براي ايجاد سهولت و سرعت در انتخابات خود استفاده می‌کنند.
براي مثال بيشتر راي‌دهندگان اهل استونی می‌توانند در انتخابات محلی و انتخابات مجلس در صورت تمايل از طريق اينترنت راي بدهند. اين بدان دليل است که بيشتر راي‌دهندگان استونيايی به يک سيستم راي‌دهی الکترونيک که بزرگ‌ترين سيستم در کل اتحاديه اروپا است دسترسی دارند. استقرار چنين سيستمی بدان سبب امکان‌پذير شده که تقريبا کليه شهروندان استونيايی کارت‌های شناسايی الکترونيکی در اختيار دارند که مجهز به ميکروچيپ‌های قابل خواندن با کامپيوتر است. اين کارت‌های شناسايی در زمان راي‌گيری براي دسترسی به شعبه‌های راي‌گيری آنلاين مورد استفاده قرار می‌گيرد. به اين ترتيب هر شهروند استونيايی که يک کامپيوتر‌، يک دستگاه کارتخوان الکترونيک‌، کارت شناسايي الکترونيکی خويش و شماره PIN آن را در اختيار داشته باشد می‌تواند از هرکجای دنيا که بخواهد راي بدهد. راي‌دهی الکترونيک در استونی در روزهايی که به «روزهای راي‌گيری پيشرفته» موسومند انجام می‌شود و در روزهای انتخابات عادی شهروندان تنها می‌توانند با حضور در حوزه‌های راي‌گيری و پر‌کردن برگه‌های راي در انتخابات شرکت کنند.
در بلژيک امکان راي دهی الکترونيک تقريبا براي 44‌درصد از کل جمعيت کشور وجود دارد و از طريق کارت‌های مغناطيسی و دستگاه‌های راي‌گيری مجهز به قلم‌های نوری انجام می‌شود. برزيل اولين کشور دنيا است که در آن انتخابات به‌صورت کاملا الکترونيکی برگزار شد. برزيل در سال 1996 براي نخستين‌بار توسط يک ماشين راي‌گيری که با همکاری سه شرکت کامپيوتری طراحی شده بود در يک ايالت به‌طور آزمايشی انتخابات را به‌صورت الکترونيکی برگزار کرد. ماشين راي‌گيری اخيرالذکر در سال‌های 1998 و 2000 اصلاح شد. هدف اصلی در طراحی اين ماشين سادگی فوق‌العاده بود. طراحان سعی نمودند که استفاده از اين ماشين به اندازه استفاده از وسايلی مانند تلفن عمومی ساده باشد. برزيل در سال 2000 توانست يک انتخابات تمام الکترونيک برگزار نمايد بدان معنی که کليه راي‌دهندگان برزيلی که در اين سال در انتخابات شرکت کردند به شيوه الکترونيک راي دادند.
در کانادا در انتخابات شهرداری‌ها از راي‌گيری الکترونيک استفاده می‌شود. البته در اين کشور هنوز در انتخابات ملی و ايالتی از راي‌گيری الکترونيک استفاده نمی‌شود، لکن دولت قوانينی را به تصويب رسانده که مقامات مسوول را موظف می‌سازد در مورد شيوه‌های جديد راي‌گيری که راي دادن را براي شهروندان آسان‌تر می‌کند تحقيق نمايد.
در هند با توجه به تعداد بسيار زياد راي‌دهندگان‌، برگزاری انتخابات کاری بس دشوار است. در اين کشور براي برگزاری انتخابات الکترونيک از ماشين‌های راي‌گيری الکترونيک استفاده می‌شود. اين ماشين‌ها توسط کميسيون انتخابات هند و با همکاری دو شرکت دولتی طراحی و ساخته شده‌اند. اين ماشين‌های راي‌گيری داراي دو‌بخش هستند. بخش راي‌گيری و بخش کنترل. هنگامي که فردی وارد محفظه راي‌گيری می‌شود مسوول کنترل انتخابات‌، دکمه مخصوص را فشار می‌دهد تا بخش راي‌گيری فعال شود. سپس راي‌دهنده می‌تواند با فشار دکمه‌های آبی که در مقابل نام هر نامزد قرار دارد نامزد مورد‌نظر خود را تعيين کند.
مسائل و مشکلات مربوط به استقرار و توسعه دولت الکترونيک
آنچه که درک آن در ارتباط با دولت الکترونيک حائز اهميت فوق‌العاده است آن است که دولت الکترونيک بيش از آنکه درباره الکترونيک باشد درباره دولت است. در استقرار و توسعه دولت الکترونيک لازم است تاثيرات آن بر‌ مسائل اجتماعی‌، زيست‌محيطی‌، تربيتی و فرهنگی در نظر گرفته شود. همچنين دولت الکترونيک بايد تفاوت‌های جنسی‌، سنی‌، زبانی‌، فرهنگی و همچنين تفاوت سطح سواد (سواد‌عادی‌، رياضی و کامپيوتری) گروه‌های مختلف جامعه را مد‌نظر داشته باشد.
يکی از اصطلاحاتی که در سال‌های اخير در همين باب متداول شده «شکاف ديجيتالی» است. شکاف ديجيتالی به معنای شکاف بين کسانی است که به‌طور موثر و منظم از تکنولوژی‌های ديجيتالی برخوردارند و کسانی که از اين تکنولوژی‌ها محرومند. اين اصطلاح در دهه 1990 توسط لری‌ ايروينگ، مشاور وزير‌بازرگانی ايالات‌متحده در دولت کلينتون باب شد. هرچه دولت‌ها بيشتر به سمت استفاده از تکنولوژی‌های جديد الکترونيک پيش می‌روند موضوع شکاف ديجيتالی نيز به همان نسبت اهميت بيشتری می‌يابد. اين مشکل‌، يک مشکل سياسی- اجتماعی است که به انضمام اجتماعی و برابری فرصت‌ها ربط دارد. اين مشکل از طريق تفاوت‌های اقتصادی و اجتماعی گروه‌های مختلف جامعه ايجاد می‌شود که ميزان دسترسی اين گروه‌ها به اطلاعات ديجيتالی علی‌الخصوص اينترنت را تحت‌تاثير قرار می‌دهد. امروزه دولت‌ها علاقه‌مندند تاثير عدم تمايل يا عدم‌توانايی به استفاده از دولت الکترونيک را بر ساختار اجتماعی جامعه بررسی و تاثيرات اقتصادی و درآمدی اين محروميت را دريابند.
همچنين دولت‌ها تمايل دارند تاثير دولت الکترونيک را از جنبه بودجه‌ای نيز دريابند. علی‌الخصوص دولت‌ها مايلند تاثير استفاده از تکنولوژی‌های جديد اطلاعات و ارتباطات را بر ميزان درآمدهای مالياتی و بدهی دولت دريابند. از طرف ديگر تاثير دولت الکترونيک بر صنايع و کسب و کارهای الکترونيکی غير‌دولتی نيز بايد مشخص شود.

منبع:تحقیق:نصیری ۸۹

بانک‌داری الکترونیک یا برخط یا اینترنتی، عبارت است از فراهم آوردن امکاناتی برای کارکنان در جهت افزایش سرعت و کارایی آنها در ارائه خدمات بانکی در محل شعبه و همچنین فرآیندهای بین شعبه‌ای و بین بانکی در سراسر دنیا و ارائه امکانات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری به مشتریان که با استفاده از آنها بتوانند بدون نیاز به حضور فیزیکی در بانک، در هر ساعت از شبانه روز (۲۴ ساعته) از طریق کانال‌های ارتباطی ایمن و با اطمینان عملیات بانکی دلخواه خود را انجام دهند.

به عبارت دیگر بانکداری الکترونیکی استفاده از فناوری‌های پیشرفته نرم‌افزاری و سخت‌افزاری مبتنی بر شبکه و مخابرات برای تبادل منابع و اطلاعات مالی به صورت الکترونیکی است و نیازی به حضور فیزیکی مشتری در شعبه نیست.

به مشتریان اجازه می‌دهد تا معاملات اقتصادی را در یک وبسایت امن به طرقی مثل کارهای خرده بانکی یا بانک مجازی، موسسه مالی و اعتباری یا شرکت‌های ساخت و ساز انجام دهند.

تاریخچه

منادی سرویس‌های بانکداری خانگی مدرن سرویس‌های بانکداری از راه دور از طریق رسانه‌های الکترونیکی در اوایل دهه هشتاد بودند. در اواخر دهه هشتاد کلمه آنلاین محبوب شد و به استفاده از یک پایانه، صفحه کلید، و صفحه نمایش برای دسترسی به سیستم بانکی از طریق یک خط تلفن اطلاق می‌شد.کلمه بانکداری خانگی همچنین می‌تواند به استفاده از یک صفحه کلید کوچک عددی برای فرستادن صدا از طریق خط تلفن به وسیله دستورالعمل هایی برای بانک اطلاق شود. سرویس‌های آنلاین در سال 1981 در نیویورک شروع به کار کردند زمانی که چهار بانک بزرگ شهر سرویس‌های بانکداری خانگی را به وسیله سیستم ویدئوتکس (Videotex) ارائه کردند. به دلیل شکست تجاری تکنولوژی videotext این سرویس‌های بانکداری هرگز محبوب نشد به جز در فرانسه –جایی که استفاده از videotext به وسیله شرکت telecom تامین مالی می‌شد- و انگلستان – که سیستم prestel استفاده می‌شد. اولین سرویس‌های بانکداری آنلاین خانگی در انگلستان به وسیله شرکت ساخت و ساز ناتینگهام (NBS) در سال 1983 پایه ریزی شد.سیستمی که استفاده می‌شد بر پایهٔ سیستم prestel انگلیسی بود و از یک رایانه – مثل BBC Micro- یا صفحه کلید متصل به سیستم تلفن و دستگاه تلویزیون استفاده می‌کرد. این سیستم (که ارتباط خانگی-homelink- نامیده می‌شد)مشاهده آنلاین صورتحسابها، انتقالات بانکی و پرداخت قبوض را ممکم میساخت. برای انجام انتقال بانکی یا پرداخت قبوض، باید یک دستورالعمل نوشته شده حاوی جزئیات دریافت کننده موردنظر به NBS فرستاده شود و آنجا اطلاعات وارد سیستم homelink شود.اغلب دریافت کنندگان، شرکت‌های گاز و برق و تلفن و حساب هایی در بانک‌های دیگر بودند. اطلاعات پرداخت انجام شده از طریق Prestel توسط دارنده حساب وارد سیستم NBS می‌شود. یک چک توسط NBS برای دریافت کننده وجه فرستاده می‌شود و یک اطلاعیه حاوی جزئیات پرداخت نیز برای دارنده حساب فرستاده می‌شود. سیستم BACS بعدها برای انتقال مستقیم مستقیم پرداختی ابداع و استفاده شد. موسسه اعتباری فدرال استنفورد اولین موسسه‌ای بود که در اکتبر سال 1994 سرویس‌های بانکداری اینترتی را به همه اعضای خود ارائه کرد.

خدمات بانک‌داری الکترونیک

بانکداری الکترونیک شامل سیستم‌هایی است که مشتریان موسسات مالی را قادر می سازد تا در سه سطح اطلاع رسانی، ارتباط و تراکنش از خدمات و سرویس‌های بانکی استفاده کنند:

الف - اطلاع رسانی: این سطح ابتدایی‌ترین سطح بانکداری اینترنتی است. بانک اطلاعات مربوط به خدمات و عملیات بانکی خود را از طریق شبکه‌های عمومی یا خصوصی معرفی می‌کند.

ب - ارتباطات: این سطح از بانکداری اینترنتی امکان انجام مبادلات بین سیستم بانکی و مشتری را فراهم می‌آورد. ریسک این سطح در بانکداری الکترونیک بیشتر از شیوه سنتی است و کنترلهای مناسبی را برای عدم دسترسی به شبکه اینترنت بانک و سیستم‌های رایانه‌ای نیاز دارد.

ج - تراکنش : این سیستم متناسب با نوع اطلاعات و ارتباطات خود از بالاترین سطح ریسک برخوردار است و با یک سیستم امنیتی کنترل شده قادر است، صدور چک، انتقال وجه و افتتاح حساب را انجام دهد.

ویژگی‌ها

شیوه‌های بانک داری آنلاین ویژگی‌ها و قابلیت‌های مشترک بسیاری دارند ولی اغلب همچنین دارای ویژگی هایی با کارکرد خاص هستند. ویژگی‌های مشترک به چند دسته تقسیم می‌شوند:

• تراکنشی ( به طور مثال : انجام یک تراکنش مالی مثل انتقال حساب به حساب، پرداخت قبض، انتقال سیمی، درخواست وام یا یک حساب جدید و غیره)
• ارائه و پرداخت قبوض الکترونیکی
• انتقال پول بین حساب جاری و پس انداز خود فرد یا به حساب مشتری دیگر
• خرید و فروش اوراق سرمایه گزاری
• عملیات و تراکنش‌های مربوز به وام مثل بازپرداخت اقساط

• غیرتراکنشی ( مثل : صورتحساب آنلاین، ارتباطات توسط چک، گفتگو)
• صورتحساب‌های بانکی

• مدیریت موسسات مالی : ویزگی هایی که به موسسات مالی اجازه می‌دهد که عملیات آنلاین کاربران نهایی خود را مدیریت کنند.

• مدیریت ASP/Hosting : ویزگی هایی که به شرکت‌های اراده دهنده فضای وب اجازه می‌دهد تا روش‌های ارتباط با موسسات مالی را مدیریت کند.

ویژگی هایی که به طور عادی منحصر به بانکداری تجاری هستند شامل:

• پشتیبانی از چندین کاربر با سطوح مجوز متفاوت
• فرآیند موافقت تراکنش
• انتقال سیمی

ویژگی هایی که به طور عادی منحصر به بانکداری اینترنتی هستند شامل:

• پشتیبانی از مدیریت مالی شخصی مثل وارد کردن داده در نرم‌افزار حسابداری شخصی . برخی از پلت فرم‌های بانکداری آنلاین از حساب تجمعی هم پشتیبانی می‌کنند که به مشتریان اجازه می‌دهد همه حسابهایشان را –چه آنها که در بانک مرکزی شان است و چه آنها که در موسسات دیگر است- در یک جا مورد بررسی و نظارت قرار دهند.

شاخه‌های بانکداری الکترونیک

• بانک‌داری اینترنتی
• بانک‌داری مبتنی بر تلفن همراه و فناوری‌های مرتبط با آن
• بانک‌داری تلفنی
• بانک‌داری مبتنی بر نمابر
• بانک‌داری مبتنی بر دستگاه‌های خودپرداز
• بانک‌داری مبتنی بر پایانه‌های فروش
• بانک‌داری مبتنی بر شعبه‌های الکترونیکی

کانال‌های بانکداری الکترونیک

• رایانه‌های شخصی
• کیوسک
• شبکه‌های مدیریت یافته
• تلفن ثابت و همراه
• دستگاههای خودپرداز
• پایانه‌های فروش

در روش شبکه‌های مدیریت یافته، بانک‌ها برای ارتباط با مشتریان خود از شبکه‌هایی که ایجاد شده؛ استفاده می‌کنند. در روش اینترنت با رایانه‌های شخصی، بانک از طریق ایجاد یک پایگاه اینترنتی و معرفی آن به مشتریان با آنها ارتباط متقابل برقرار کرده و ارائه خدمت می‌کند. در روش بانکداری تلفنی، تلفن (اعم از تلفن ثابت و همراه) وسیله ارتباطی بانک با مشتریان خود بوده و از این طریق خدمات بانکی عرضه می‌شود. با استفاده از ماشین‌های خودپرداز نیز بانکها می‌توانند خدمات متنوعی از قبیل برداشت نقدی، سپرده گذاری، انتقال وجوه، پرداخت صورتحساب، قبوض و غیره را به مشتریان خود ارائه دهند.

مزایای بانک‌داری الکترونیک

مزایای بانکداری الکترونیک را می‌توان از دو جنبه مشتریان و موسسات مالی مورد توجه قرار داد از دید مشتریان می‌توان به صرفه جویی در هزینه ها، صرفه جویی در زمان و دسترسی به کانال‌های متعدد برای انجام عملیات بانکی نام برد.

از دید موسسات مالی می‌توان به ویژگی هایی چون ایجاد و افزایش شهرت بانک‌ها در ارائه نوآوری، حفظ مشتریان علی رغم تغییرات مکانی بانکها، ایجاد فرصت برای جستجوی مشتریان جدید در بازارهای هدف، گسترش محدوده جغرافیایی فعالیت و برقراری شرایط رقابت کامل را نام برد.

براساس تحقیقات موسسه Data Monitor مهم‌ترین مزایای بانکداری الکترونیک عبارت‌اند از: تمرکز بر کانال‌های توزیع جدید، ارائه خدمات اصلاح شده به مشتریان و استفاده از راهبردهای تجارت الکترونیک. البته مزایای بانکداری الکترونیک از دیدگاه‌های کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت نیز قابل بررسی است. رقابت یکسان، نگهداری و جذب مشتریان از جمله مزایای بانکداری الکترونیک در کوتاه مدت (کمتر از یکسال) هستند. در میان مدت (کمتر از ۱۸ ماه) مزایای بانکداری الکترونیک عبارت‌اند از: یکپارچه سازی کانالهای مختلف، مدیریت اطلاعات، گستردگی طیف مشتریان، هدایت مشتریان به سوی کانال‌های مناسب با ویژگی‌های مطلوب و کاهش هزینه ها، کاهش هزینه پردازش معاملات، ارائه خدمات به مشتریان بازار هدف و ایجاد در آمد نیز از جمله مزایای بلند مدت بانکداری الکترونیک هستند.

امنیت

حفاظت از طریق تایید رمز عبور تکی اگر چه در امن‌ترین سایت‌های فروش اینترنتی به کار می‌رود ولی برای فعالیت‌های بانکداری آنلاین شخصی در برخی کشورها به اندازه کافی امن به نظر نمی‌رسد. اساساً دو روش امنیتی متفاوت برای بانکداری آنلاین وجود دارد :

• سیستم PIN/TAN که PIN نشان دهنده یک رمز عبور برای ورود است و TAN نشان دهنده رمزهای عبور یکبار مصرف است که برای اعتباربخشی و امنیت تراکنش هاست. TANها به شیوه‌های گوناگونی توزیع می‌شوند که معمولترینش اینست که یک لیست از TANها توسط نامه پستی به کاربر بانکداری آنلاین فرستاده می‌شود.امن‌ترین راه استفاده از TANها اینست که آنها رو بر حسب نیاز توسط یک نشان امنیتی تولید کنیم. این TANهای تولید شده توسط نشانه، وابسته به زمان و یک راز امنیتی واحد که در نشانه امنیتی ذخیره شده (که تاییدیه 2عاملی خوانده می‌شود) هستند. معمولاً بانکداری آنلاین با PIN/TAN از طریق مرورگرهایی که از ارتباطات امن SSL استفاده می‌کنند انجام می‌شود بنابراین نیازی به رمزنگاری اضافه‌ای نیست.

• بانکداری آنلاین مبتنی بر امضا که تمام تراکنش‌ها امضا شده و به طور رقمی رمزنگاری می‌شوند.کلیدها برای تولید امضا و رمزنگاری می‌تواند روی کارتهای اعتباری یا هر نوع رسانه حافظه دار بسته به نوع پیاده سازی آن ذخیره شوند

منبع:تحقیق:نصیری ۸۹

کتابخانه الکترونيکي کتابخانه اي است که شامل مواد و خدمات الکترونيکي است .مواد الکترونيکي مي تواند تمام مواد ديجيتالي را شامل  شود ( مثل مجله الکترونيکي ، کتاب الکترونيکي و...) همچنين اشکــال مختلف آنالوگ ها را که جهت استفــــــاده از آنها نياز به الکتريسيته مي باشد نيز شامل مي شوند.عبارت کتابخـــانه الکترونيکي به طور ضمني بدان مفهوم است که فرايندهاي اصلي کتابخانه،به طوراساسي بايد داراي  ماهيت الکترونيکي شونـــد بديهي است مهم ترين شيـــوه تحقق اين امر ، استفـــاده گسترده از رايانه براي دسترس پذيرکردن خدماتي چون نمــــايه درون خطي، امکـــانات کاوش و بازيابي متن کامل،بايگاني خودکار سوابق و تصميم گيري مبتني بر رايانه است.

 يک شاخص مهم کتابخانــه الکترونيکي، حرکت آگاهــانه به سوي استفاده گسترده از رسانه هاي الکترونيکي براي ذخيره، بازيابي و ارائه اطلاعات است و به معناي آن است  که کتابخانه هاي الکترونيکي اطلاعات بيشتــري را به شکل الکترونيکي يعني در قالب لوح هاي فشرده يا دستيـــابي از طريق اينترنت فراهـم آورنــد . استفــاده شبکـه اي از پايگاه هاي لوح فشرده از ويژگي هاي اصلي  کتابخانه هاي الکترونيکي است.

اگر چه در اين کتابخانه ها از رسانه هاي الکترونيکي استفاده گسترده اي مي شود، اما کتاب هاي متعارف نيز درکنار انتشارات الکترونيکي حضورخواهد داشت.به همين ترتيب کتابداران کتابخانه هاي الکترونيکي نيز کمک قابل ملاحظه اي در خصوص موضوعات کتابخانه اي مي کنند، در عين حال برخي از درخواست هاي روزمره اي که کتابداران به آن ها رسيدگي مي گنند خودکار مي شود و به وسيله رايانه پاسخ داده مي شود .

                                                                          کتاب الکترونیکی چیست؟

  از اختراع رایانه، ترانزیستورها و ابداع اینترنت به عنوان فصل های انقلابی در تاریخ علم یاد شده است. با رواج هرچه بیشتر تاثیر رایانه در جزئی ترین مسائل روزمره، دنیای ما با سرعت هرچه بیشتر به دنیای الکترونیک و دیجیتال تبدیل می شود. کتاب و چاپ و نشر نیز از این راه باز نمانده اند و ظهور نشر الکترونیک به گونه ای که در چند سال اخیر شاهد آن بودیم، صنعت چاپ و نشر را دستخوش تحولی عظیم کرده است.

ebook یا کتاب الکترونیکی، پدیده ای کاملاً تازه در این بین است و می رود تا نظام آموزش و اطلاع رسانی را با دگرگونی هایی اساسی مواجه سازد. کتاب های الکترونیکی یا ebooks صرفاً نسخه های الکترونیکی مطالب مکتوب نیستند، بلکه میتوانند علاوه بر‏‎‍ متن، فیلم، صوت، تصاویر و انیمیشن را نیز شامل شوند. بعلاوه می توانند درقالب فایل هایی که می تواند توسط یک کامپیوتر اجرا شود مانند قالب های Word Text ،HTML ،PDF وفایل های اجرایی EXE درآیند.

       سادگی اجرا، سادگی جستجو در متن ، داشتن قالب زیباتر ، منسجم بودن مطالب ، امکان عرضه یا فروش ساده تر و سریعتر ، داشتن قابلیت افزودن امکانات مالتی مدیا و … ازجمله ویژگی هایی هستند که کتاب الکترونیکی رابه عنوان یک رسانه نو پا و رو به رشد از سایر رسانه هایی از این دست ممتاز می گرداند.نهادهای بسیار زیادی با درک اهمیت این رسانه، به حمایت و گسترش این پدیده نوپا اقدام می کنند که قصد آنها توسعه هرچه بیشتر نشر الکترونیک و بهادادن به این پدیده است. برای مثال، نمایشکاه کتاب فرانکفورت 7 جایزه سالیانه برای کتاب های الکترونیکی برگزیده اختصاص داده است که شامل جایزه ای ویژه به مبلغ 100 هزار دلار می باشد.

مزایا و ویژگی های کتاب های الکترونیکی:

Portability (سهولت انتقال در عین یکپارچگی مطالب) :اطلاعات پردازش شده (Information) می تواند به سرعت جابه جا شود. باتوسعه میکروچیپ ها، فناوری  فیبر   نوری  (Fiber Optic) و اینترنت، ارتباطات دیجیتال می تواند به سهولت هرچه تمامتر و به صورت بلادرنگ (Real Time) منتقل شود. کتاب های الکترونی می تواند به صورت قابل download و یا به شکل ضمیمه به ایمیل (attachment)،‌ عرضه شوند و نیز قابل ذخیره در دیسکت و یا CD-ROM می باشند.

Versatility (انسجام مطالب و تنوع کاربرد) :در حال حاضر مردم دسترسی بیشتری به اطلاعات دارند و می توانند بر اساس آن تصمیمات بهتری بگیرند. در مقایسه باقالب های رایج متنی، کتاب های الکترونیکی در عین دسته بندی مطالب به صورت فهرست یا موضوعی، به صورت وحدت یافته تبادل آن ها با یکدیگر را همراه با سهولت جستجو فراهم میکند.

Interactivity (تبادل بینابین مطالب با یکدیگر) :ترغیب شدن بیشتر برای ادامه خواندن، سهولت نگهداری و یاد سپاری مطالب و توانایی بیشتر در کنترل مطالب از جمله موارد بسیار مهم برای خواننده می باشد. یک کتاب الکترونیکی با امکاناتی مانند فرامتن (Hyperlink) امکان تبادل بینابین مطالب و نیز مرور همزمان آنها با یکدیگر را فراهم میکند. این راحتی جستجو به ویژه برای افرادی که با مطالب تحقیقاتی سر و کار دارند بسیار حایز اهمیت می باشد.

 منبع:تحقیق:نصیری۸۹

تاریخچه

تجارت الکترونیکی ازسال ۱۹۷۰ هنگامیکه شرکتهای بزرگ اقدام به تهیه شبکه‌های خصوصی کامپیوتری بین خود جهت تبادل اطلاعات تجاری بین شرکا وتولید کنندگان خود کردند پدید آمد. این عمل به نام EDI تبادل اطلاعات الکترونیک معروف شد.این انتقال اطلاعات که بصورت ساده شده وتحت استانداردهای لازم EDI ما بین شرکتهای تجاری صورت می‌گرفت مسایل اداری سنتی بر کاغذ ووجود نیروها ی انسانی در این بخشها را بطور چشم گیری کاهش داد. درحال حاضر نیز در حدود ۹۵٪ از هزار شرکت بدلیل کاهش هزینه هاوبالا بردن راندمان کار از EDI استفاده می‌کنند. در واقع پایه واساس تجارت الکترونیک EDI بوده وهست ! امروزه تماسهای تجاری بر روی اینترنت که بواسطه تجارت الکترونیکی است رو به افزایش گذاشته‌است.بطور مثال با آمدن EDI بر روی اینترنت این امکان را برای شرکتها بوجود آورده‌است تا سیستمهای قدیمی مربوط به شبکه‌های خصوصی خود را جمع نموده وپول آنها را پس انداز نمایند وبا سرمایه گذاری وگسترش برروی زنجیرهای جدید تجاری به دادوستدهای بیشتری در این زمینه نایل آیند.سایر شرکتها نیز به سادگی معاملات خود را، از آنجاییکه نیازی به رعایت کردن استانداردهای لازم برای EDI در محیط وب نیست، بر روی وب منتقل کرده‌اند.^[۲]

در مدت کوتاهی که از آغاز عمر تجارت الکترونیک در جهان معاصر میگذرد، این فعالیت رشد بی سابقه‌ای را در کشورهای پیشرفته داشته‌است و پیش بینی می‌شود در آینده نزدیک با سرعت شگفت انگیزی در سطح جهان توسعه یابد. بر اساس آمار محاسبه شده موسسات معتبر اقتصادی نیز پیش بینی شده‌است که گستره این فعالیت تا سال ۲۰۱۰ به طور متوسط ۵۴ الی ۷۱ درصد رشد خواهد کرد که نشان دهنده شتاب دار بودن حرکت آن است.

در آمریکا

در آلمان

در فرانسه

در انگلستان

در ایران

تجارت الکترونیک در ایران بسیار نوپا و در مراحل اولیه است . اما اهمیت فناوری اطلاعات باعث شده تا تدوین و اجرای قوانین و لوایح مورد نیاز در این عرصه همواره مد نظر مسئولان ایران باشد . اما به‌نظر می‌رسد با وجود برگزاری دوره‌ها و کارگاه‌های آموزشی متعدد هنوز میزان آگاهی افراد و تجار کشور از نحوه استفاده از امکانات موجود برای تجارت الکترونیک کم است . از سوی دیگر نبود شناخت از میزان امنیت موجود در شبکه داخلی و جهانی باعث شده است که اطمینان لازم وجود نداشته باشد ^[۳]

انواع تجارت الکترونیک

تجارت الکترونیک را میتوان از حیث تراکنش‌ها(Transactions) به انواع مختلفی تقسیم نمود که بعضی از آنها عبارتند از :

• ارتباط بنگاه و بنگاه (B2B2) : به الگویی از تجارت الکترونیکی گویند ، که طرفین معامله بنگاه‌ها هستند .
• ارتباط بنگاه و مصرف کننده (B2C3) : به الگویی از تجارت الکترونیک گویند که بسیار رایج بوده و ارتباط تجاری مستقیم بین شرکتها و مشتریان می‌باشد .
• ارتباط مصرف کننده‌ها و شرکتها (C2B4) : در این حالت اشخاص حقیقی به کمک اینترنت فراورده‌ها یا خدمات خود را به شرکتها میفروشند .
• ارتباط مصرف‌کننده با مصرف‌کننده (C2C) : در این حالت ارتباط خرید و فروش بین مصرف‌کنندگان است .
• ارتباط بین بنگاه‌ها و سازمان‌های دولتی (B2A) : که شامل تمام تعاملات تجاری بین شرکتها و سازمانهای دولتی می‌باشد . پرداخت مالیاتها و عوارض از این قبیل تعاملات محسوب می‌شوند .
• ارتباط بین دولت و شهروندان (G2C) : الگویی بین دولت و توده مردم می‌باشد که شامل بنگاه‌های اقتصادی ، موسسات دولتی و کلیه شهروندان می‌باشد . این الگو یکی از مولفه‌های دولت الکترونیک می‌باشد .
• ارتباط بین دولت‌ها (G2G) : این الگو شامل ارتباط تجاری بین دولتها در زمینه‌هایی شبیه واردات و صادرات می‌باشد .

البته باید گفت که انواع بالا کاملا مستقل از هم نیستند و گاهی که تاکید بر خرید و فروش ندارند در قالب کسب و کار الکترونیک می‌آیند^[۴]

ابزارها

• ایمیل
• فروشگاه اینترنتی
• ابزار پیام سریع

 منبع:تحقیق:نصیری ۸۹

طراحی برنامه

در ساليان اخير ، متدولوژی های متفاوتی بمنظور طراحی برنامه ، پياده سازی و در اختيار طراحان برنامه های کامپيوتری قرار گرفته شده  است . برخی از اين متدلوژی ها ی طراحی، پيچيده  و برخی ديگر ساده می باشند . در تمامی حالات ، هدف يکی است : کمک به برنامه نويسان در جهت نوشتن برنامه ها ئی که  بسادگی نوشته ، اشکال زدائی  و در نهايت نگهداری گردند .
در اين مقاله به بررسی مسائل مرتبط با طراحی برنامه پرداخته و در اين راستا در ابتدا  با يک متدولوژی ساده  آشنا خواهيم شد. متدلوژی استفاده شده با اينکه بسيار مقدماتی می باشد ولی اهداف ما را در جهت نحوه طراحی يک برنامه بخوبی تامين خواهد کرد .در اين مقاله ، به بررسی الگوريتم و مراحل پنج گانه برنامه نويسی خواهيم پرداخت .  پس از آشنائی با متدولوژی ارائه شده در اين مقاله ، در بخش دوم مقاله ،  با متدولوژی UML)Unified Modeling Language ) آشنا خواهيم شد. UML ، يک متدولوژی  رايج بمنظور طراحی  برنامه های کامپيوتری خصوصا" برنامه نويسی شی گراء است .

اهميت طراحی برنامه
فرض کنيد يک مسئله را برای تعدادی دانشجو تعريف و از آنان خواسته شده است که برنامه ای بمنظور حل مسئله مورد نظر ، طراحی و پياد ه سازی نمايند. پس از صرف چند ثانيه ، بلافاصله دانشجويان شروع به تايپ کد مورد نظر خود بمنظور حل مسئله می نمايند . در بين دانشجويان ، دانشجوئی وجود دارد که کاغذی را بر می دارد  و شروع به نوشتن موضوع می نمايد. دقايقی سپری می گردد ، اما همچنان دانشجويان مشغول تايپ برنامه  خود ويا احتمالا" اشکال زدائی! آن هستند .تقريبا" بدون استثناء ،  دانشجوئی که ديرتر از ديگران آغاز نموده است ، با سرعت بيشتری تکليف خود را به پايان رسانده و حتی  راه حل ارائه شده توسط وی ، نيز از ساير دانشجويان بمراتب بهتر است .چرا؟ در صورتيکه به کاغذی که در اختيار دانشجو قرار داده شده ، دقت نمائيد ،  يک طرح مناسب بمنظور طراحی برنامه را برای مسئله،  مشاهده خواهيد کرد . برخی از دانشجويان نيز ممکن است چندين کاغذ را تکميل و يک طراحی پيچيده را انجام داده باشند. نکته مهم در اين رابطه اين است که اين دانشجويان ( چه آنانی که يک طراحی ساده را انجام داده اند و چه آنانی که يک طراحی پيچيده را دنبال نموده اند )  دارای يک الگو( طرح )  برای  برنامه خود ، می باشند .

الگوريتم
هر برنامه، می بايست دارای يک طرح و يا الگو  بوده تا برنامه نويس بر اساس آن عمليات خود را دنبال نمايد.از ديدگاه برنامه نويسان ، هر برنامه نيازمند يک الگوريتم است . بعبارت ساده ، الگوريتم ، بيانه ای روشمند بمنظور حل يک مسئله بخصوص است . از منظر برنامه نويسان ،الگوريتم بمنزله يک طرح کلی و يا مجموعه دستورالعمل هائی است که با دنبال نمودن آنان ، برنامه ای  توليد می گردد.

الگوريتم های ميکرو در مقابل ماکرو
الگوريتم ها دارای ويژگی های متفاوتی می باشند . ما می توانيم در رابطه با  الگوريتم  استفاده شده  به منظور نوشتن يک برنامه مشخص صحبت نمائيم . از اين زاويه  ، ما  صرفا" در رابطه با الگوريتم  در سطح ماکرو(macro level)  ، صحبت نموده ايم . در چنين مواردی ، الگوريتم ارائه شده ، سعی در بدست آوردن جنبه های عمومی برنامه از طريق يک مرور کلی به برنامه در مقابل درگير شدن در جزئيات را  دارد.ما می توانيم در رابطه با الگوريتم ها ، از سطح "ميکرو" صحبت نمائيم . از اين زاويه ، به سطوح پايين تر رفته و به عوامل اساسی ونگهدارنده ای  که يک جنبه خاص از برنامه را با  يکديگر مرتبط می نمايد، صحبت کرد.  مثلا" در صورتيکه شما دارای داده هائی هستيد که می بايست قبل از استفاده  مرتب گردند ،الگوريتم های مرتب سازی متعددی در اين زمينه وجود داشته و  می توان يکی از آنها را بمنظور تامين اهداف مورد نظر خود انتخاب نمود. انتخاب يک الگوريتم مرتب سازی  ، صرفا" باعث حل شدن يکی از جنبه های متفاوت برنامه می گردد . پس از مرتب سازی داده ها ،می بايست از يک الگوريتم ميکرو ديگر بمنظور نمايش  داده  ها ی مرتب شده استفاده  گردد .
همانگونه که احتمالا" حدس زده ايد ، ما می توانيم تمام الگوريتم های ميکرو را بمنظور ايجاد يک الگوريتم ماکرو ، جمع آوری نمائيم . اگر ما با الگوريتم های ميکرو ، آغاز نمائيم ، و حرکت خود را بسمت نمايش ماکروی يک برنامه ، پيش ببريم ، کاری را انجام داده ايم که موسوم به طراحی " پايين به بالا" (buttom-up)  ، است . اگر ما فعاليت خود را با يک الگوريتم ماکرو آعاز و حرکت خود را بسمت پائين و الگوريتم های ميکرو ، ادامه دهيم ، طراحی از نوع " بالا به پايين " (top-down)  را انجام داده ايم .
شايد اين سوال مطرح گردد که  کدام روش بهتر است ؟ اگر شما تمام مقالاتی را که تاکنون در اين زمينه نوشته شده اند را  دنبال نمائيد ، هرگز به يک نتيجه قابل قبول دست نخواهيد يافت . هر رويکرد، دارای نکات مثبت و منفی مربوط به خود است . صرفنظر از رويکرد طراحی استفاده شده ، می بايست دارای الگوئی (طرحی) مناسب برای برنامه باشيم .حداقل، نيازمند يک اعلاميه از مسئله برنامه نويسی و يک طرح ( الگو) برای برخورد با مسئله ، خواهيم بود . پس از شناخت مسئله ، می توان  نحوه حل مسئله را  ترسيم کرد.  شناخت عميق و مناسب نسبت به  مسئله ای که قصد حل آن را داريم ، شرط اساسی و ضروری برای طراحی يک برنامه است .
با توجه به اينکه اين اعتقاد وجود دارد که شناخت جامع و کلی از مسئله ای که حل آن را داريم ، بخشی ضروری در اولين مرحله برنامه نويسی است ، ما در ادامه از رويکرد "بالا - پايين "، تبعيـت می نمائيم . فراموش نکنيم که  رويکرد فوق ، امکان مشاهده مجازی از هر مسئله برنامه نويسی را فراهم خواهد نمود.

مراحل پنج گانه
هر برنامه را صرفنظر از ميزان پيچيدگی آن ، می توان  به  پنج مرحله اساسی تجزيه کرد :

·         مقدار دهی اوليه

·         ورودی

·         پردازش

·         خروجی

·         پاکسازی

در ادامه به بررسی هريک از مراحل فوق ، خواهيم پرداخت .

مرحله مقداردهی اوليه
مرحله مقداردهی اوليه ، اولين مرحله ای است که می بايست در زمان طراحی يک برنامه  در رابطه با آن فکر کرد . مرحله فوق ، شامل تمامی عمليات مورد نيازی  است که برنامه می بايست قبل ازبرقراری ارتباط  با کاربر ، انجام دهد . در ابتدا ممکن است اين موضوع که عملياتی را قبل از برقراری  ارتباط با کاربر می بايست انجام داد ، تا اندازه ای عجيب بنظر رسد ولی احتمالا" برنامه های زيادی را مشاهده نموده ايد که در اين راستا عمليات مشابهی را انجام می دهند. مثلا" ،  در زمان استفاده از برنامه هائی نظير Word ، Excel و يا برنامه های مشابه ديگر ، با چنين مواردی برخورد نموده ايم . مثلا"  با انتخاب  گزينه منو File ، می توان  ليستی از فايل هائی را که با آنها کار کرده ايم در بخش انتهائی منوفوق ، مشاهده کرد. ( مشاهده آخرين فايل های  استفاده شده در يک برنامه خاص ، با استفاده از جادو! ميسر نشده است ) . برنامه مورد نظر شايد ، ليست فايل های اخير را از ديسک خوانده و آنها را به ليست مربوطه در منوی File ، اضافه کرده باشد . با توجه به اينکه ليست فايل های فوق ، می بايست  قبل از اينکه برنامه هر چيز ديگر را برای کاربر نمايش دهد ، خوانده و نمايش داده شوند ، می توان انجام عمليات فوق را نمونه ای از مرحله مقداردهی اوليه، در نظر گرفت.
يکی ديگر از عمليات متداول که به اين مرحله مرتبط می باشد ، خواندن فايل های Setup است . چنين فايل هائی ممکن است حاوی اطلاعاتی در رابطه با نام مسيرهائی باشند که بانک ها ی اطلاعاتی خاصی و يا فايل های  ذخيره شده  ديگری را  بر روی ديسک را مشخص می نمايند . با توجه به نوع برنامه ای که اجراء می گردد ، فايل های Setup می توانند شامل اطلاعاتی در رابطه با فونت های نمايش ، نام و محل چاپگر ، رنگ های زمينه و رويه ، وضوح تصوير صفحه نمايشگر و اطلاعات مشابهی ديگر باشند . ساير برنامه ها ممکن است مستلزم خواندن اطلاعاتی در رابطه با اتصالات شبکه ، مجوزهای امنيتی و دستيابی به اينترنت ، رمزهای عبور و ساير اطلاعات حساس ديگر باشند . در چنين مواردی فايل های Setup دارای نقشی مهم خواهند بود.
در زمان طراحی يک برنامه ، همواره  می بايست در رابطه با اطلاعاتی که يک برنامه قبل  آغاز خدمات و عمليات خود  به آنها نيازمند است ، انديشيد و برای آنان در مرحله مقداردهی اوليه راهکار مناسب را انتخاب کرد . مرحله مقداردهی اوليه احتمالا" جائی است که می بايست از طريق آن اقدام به ارائه راهکار مناسب در جهت پاسخ به نيازهای فوق ، کرد.

مرحله ورودی
مرحله ورودی ، در حقيقت چيزی است که انتظار داريد باشد! مرحله فوق ،  شامل اخذ ( جمع آوری ) هر آنچيزی است که يک برنامه برای انجام فعاليت های خود به آنها  نياز خواهد داشت . دراکثر موارد، اگر استنباط مناسبی از عملياتی را که يک برنامه قصد انجام آنان  را دارد ، حاصل گردد، مشخص نمودن ليستی از ورودی ها ، کاری ساده خواهد بود. مثلا" اگر شما قصد نوشتن يک برنامه  وام را داريد ، می دانيد که می بايست از کاربر ميزان وام درخواستی ، بهره موردنظر و مدت  زمان وام ، درخواست گردد.
در حالات ديگر، لازم است در رابطه با نوع  ورودی هائی  که می بايست از کاربر اخذ گردد، بررسی لازم و مبتنی بر انديشه را دنبال نمود. مثلا" در صورتيکه قصدنوشتن يک برنامه دفترچه آدرس را داريد ، آيا می خواهيد نام فايل حاوی  دفترچه تلفن و محل ذخيره فايل مربوطه را در هر مرتبه که برنامه اجراء می گردد ، از کاربر درخواست نمائيد ؟ بعبارت ديگر برخی از مراحل ورودی می توانند و شايد می بايست ، توسط مرحله مقدار دهی انجام شوند. ماهيت واقعی ميزان اطلاعاتی که  می توان آنها را  در مرحله مقداردهی  خواند ، بستگی به رفتار  برنامه دارد. بعنوان يک قانون عمومی می توان به اين مورد اشاره داشت که اکثر کاربران تمايل دارند که اطلاعات تکراری در يک فايل  Setup و يا مقداردهی اوليه ذخيره گردد (در مقابل اينکه هر مرتبه که برنامه اجراء می گردد ، مجبور به ورود اطلاعات تکرای باشند ) .
فايل های Setup بسيار مناسب بوده و در هرموردی که امکان بخدمت گرفتن آنان منطقی بنظر می آيد ، می بايست از آنان استفاده گردد . برخی ديگر از اطلاعات اوليه دارای ماهيت خاص خود بوده و تا زمانيکه کاربر آنها را تايپ ننمايد ، شناخته نمی گردند .  در مثال وام اشاره شده  ،  می توان از TextBox های متعددی بمنظور احذ اطلاعات از کاربر و استفاده  از آنان در برنامه ، کمک گرفت . با توجه به اينکه کاربر می بايست با اين TextBox ها مرتبط تا اطلاعات موردنياز برنامه را وارد نمايد ، روشی را  که شما بمنظور ارائه  Textbox ,Labels ,Menus و ساير عناصر برنامه ، استفاده  می نمائيد ، يکی از بخش های مهم يک برنامه يعنی رابط کاربر ( user interface ) را مشخص خواهد کرد . فراموش نکنيم يکی از عوامل موفقيت هر نرم افزار ، بخش رابط کاربر آن  است . طراحی مناسب بخش فوق ، امروزه بعنوان تخصصی خاص در طراحی و پياد ه سازی نرم افزار مطرح و دارای جايگاه خاص خود است .

مرحله پردازش
مرحله پردازش ، شامل انجام عمليات  بر روی ورودی (ورودی ها ) ، بمنظور توليد نتايج مورد نظر برای برنامه است . در مثال وام ، برنامه پس از دريافت ورودی های مورد نظر ( ميزان وام ، درصد بهره و زمان وام ) آنها را از طريق يک معادله مالی بيکديگر مرتبط و پس از حل معادله ، نتيجه  مورد نظر حاصل خواهد شد( ميزان پرداخت ماهانه ) . بعبارت ديگر ، مرحله پردازش قادر به دريافت ورودی ، برخورد با آنها و توليد  پاسخ  مناسب به مسئله است . توجه داشته باشيد که مرحله پردازش همواره باعث نمايش چيزی بر روی نمايشگر نخواهد شد. هدف ، عمل ( عمليات )  برروی داده ( داده ها )  بمنظور توليد يک نتيجه ( نتايج )  است . در اين رابطه هيچگونه استثنائی وجود ندارد . در صورتيکه در برنامه ای از قبل می دانيم که مرحله پردازش زمان زيادی طول خواهد کشيد ، منطقی است  که فيدبک های لازم  بمنظور آگاهی کاربر از ميزان و درصد انجام پردازش ( پردازش ها )  در اختيار وی گذاشته شود ( در زمانيکه برنامه در حال اجراء است )  . در اين رابطه می توان از روش های متعددی استفاده کرد . ( ارائه يک ميله پيشرفت ، برآورد زمان تقريبی بمنظور اتمام عمليات ) .

مرحله خروجی
 مرحله فوق ، پاسخ ( پاسخ ها ی) مناسب و مورد انتظار را به کاربران مبنی بر حل مسئله مورد نظر ، ارائه می نمايد. تعداد زيادی ازبرنامه ها ، پاسخ  نهائی ( نتيجه ) خود را از طريق  يک Textbox ، نمايش و در اختيار کاربر قرار می دهند . ، مثلا" اگر برنامه ای نوشته شده است که قصد محاسبه و نمايش ميزان پرداخت ماهيانه يک وام دريافتی را داشته باشد ، می توان نتيجه بدست آمده (پرداخت ماهانه) را از طريق  يک textbox ، ارائه تا  پاسخی مناسب در ارتباط با  مرحله خروجی يک برنامه، داده شده باشد . ساير برنامه ها ممکن است دارای وضعيتی بمراتب پيچيده تر باشند .مثلا" می توان برنامه ای را در نظر گرفت که  نام ، آدرس ، شماره تلفن و ساير اقلام اطلاعاتی را از بانک اطلاعاتی خوانده و در ادامه آنها را بر روی صفحه نمايشگر ، نشان دهد. برنامه هائی اينچنين ، نيازمند شکل مناسبتری از نمايش خروجی بوده و نمی توان با استفاده از چند textbox به خواسته خود دست يافت ( ارائه يک خروجی مطلوب و انعطاف پذير) در اينگونه موارد می بايست از راهکارهای مناسبتری استفاده گردد . مثلا" می توان از جداول خاصی بمنظور نمايش اطلاعات مورد نظر استفاده کرد .( استفاده از grid و يا List box  که برنامه در صورت ضرورت آنان را تکميل نمايد ) . نکته مهمی که می بايست در رابطه با مرحله خروجی رعايت گردد ، آگاهی از اين موضوع است که با توجه به نمايش نتايج خروجی برای کاربر، بخش فوق را می توان جزئی از بخش رابط کاربر يک نرم افزار در نظر گرفت . در زمان ورود اطلاعات ( مرحله ورودی )  از عناصر متفاوتی بمنظور اخذ اطلاعات توسط کاربر در بخش رابط استفاده می گردد ، در مرحله خروجی ، بخش رابط کاربر با کاربر بگونه ای  ديگر مرتبط خواهد شد ( ارتباطی بمراتب غير فعالتر نسبت به مرحله ورود اطلاعات  ) .

مرحله پاکسازی  ( Cleanup )
مرحله پاکسازی ، بمنظور خاتمه بخشيدن مودبانه يک برنامه، پس از تکميل عمليات مربوطه است. می توان اين مرحله را بعنوان مکمل مرحله مقداردهی اوليه در نظر گرفت .با اينکه تعداد زيادی از برنامه های ساده قادرند بسادگی و بدون انجام عمليات تکميلی توسط برنامه نويس ، خاتمه يابند ولی برنامه های پيچيده زيادی نيازمند برخی کمک ها در اين زمينه می باشند. مثلا" اگر برنامه ای يک فايل Setup را بمنظور مقداردهی برخی از متغيرها در زمان مرحله مقداردهی اوليه ، خوانده باشد ، مرحله پاکسازی می تواند شامل بهنگام سازی آندسته از متغيرهای موجود در فايل Setup باشد که نشاندهنده  آخرين اطلاعات کاربر است . مرحله پاکسازی ، اغلب شامل بستن فايل ها ( فايل های Setup و بانک اطلاعاتی)  است . برخی برنامه ها ميزان استفاده از برنامه توسط کاربران  را ثبت و اطلاعات مربوطه را در مکانهائی  که Log file ناميده می شوند ، ذخيره می نمايند( ثبت مشخصات افراديکه برنامه را اجراء نموده  بهمراه ساير اطلاعات مرتبط نظير  تاريخ و زمان آغاز و توقف برنامه ، در خيلی از برنامه ها به امری ضروری تبديل شده است ) .
يکی ديگر از انواع فايل های Log به  فايل های ثبت خطاء برمی گردد( error log file ) . هدف اين نوع از فايل ها ، ثبت اطلاعاتی در رابطه با هر نوع خطائی است که ممکن است در مدت زمان اجرای يک برنامه ، محقق گردد. برنامه نويسان با استفاده از محتويات اين نوع فايل ها ، قادر به اشکال زدائی برنامه خواهند بود .
عمليات واقعی و مورد نظری که می بايست در مرحله پاکسازی ، انجام گردد ، به نيازهای يک برنامه بستگی خواهد داشت . معمولا" اگر در برخی برنامه ها عمليات خاصی را در مرحله مقدار دهی اوليه انجام می هيم ، می بايست برخی از عمليات متناظر با آنان را  در مرحله پاکسازی انجام داد . باز نمودن و بستن فايل های مورد نياز در يک برنامه ، نمونه ای متداول از دو مرحله فوق می باشد .

آيا هر برنامه شامل پنج مرحله گفته شده است؟
در پاسخ به سوال فوق می بايست با صراحت پاسخ منفی داده شود. در اين راستا ، برنامه های متعددی وجود دارد که مثلا" به مراحل مقداردهی اوليه و يا پاکسازی ، نياز نخواهند داشت . مراحل مقداردهی اوليه و پاکسازی در مرحله طراحی برنامه های پيچيده مورد توجه جدی قرار خواهند گرفت. بموازات افزايش تجربه در نوشتن برنامه ، شناخت مناسبی در اين رابطه  بوجود می آيد(  کدام برنامه به تمام مراحل پنج گانه نياز و کداميک نياز ندارند).طراحان می بايست همواره يک مسئله  برنامه نويسی را با فرض وجود پنج مرحله ياد شده ،دنبال نمائيد . قطعا" حذف يک مرحله در  زمان طراحی بمراتب ساده تر از ناديده گرفتن ! اوليه آن خواهد بود.

پالايش يک طرفه   (  Sideways Refinement )
همانگونه که قبلا" اشاره گرديد ، ما علاقه مند به طراحی بالا به پايين می باشيم .( الگوريتم ماکرو بعنوان يک نقطه شروع در فرآيند طراحی برنامه) . پس از انتخاب رويکرد فوق  ، می بايست شناخت مناسبی نسبت به مسئله ای که قصد حل آن وجود دارد ، ايجاد گردد. تا رسيدن به  سطح ميکرو( ارائه الگوريتم های ميکرو) بمنظور حل مسئله مورد نظر راه زيادی را در پيش خواهيم داشت. بموازات حرکت از سطح مرور کلی برنامه به خصوصيات و ويژگی های يک برنامه ، می بايست دانش خود را نسبت به جرئيات مربوطه افزايش داد .
از پنج مرحله گفته شده ، می توان بمنظور نقطه شروع ديد ماکرو خود در زمان فرآيند طراحی استفاده کرد. درادامه ، می توان هر يک از مراحل را بدقت بررسی تا  جزئيات بيشتری در رابطه با مرحله مورد نظر ، مشخص گردد ( استخراج جزئيات لازم در رابطه با تحقق هر مرحله ) .  فرآيند  فوق ، " پالايش يک طرفه " ، ناميده می شود . در ادامه ، بمنظور شناخت مناسب فرآيند پالايش يک طرفه  ، به بررسی يک نمونه می پردازيم .
فرض کنيد ، کاربری دارای  يک فايل بانک اطلاعاتی است که در آن تمام قرار ملاقات های وی ، ذخيره شده اند . قرار ملاقات ها در بانک اطلاعاتی با نظم و ترتيب خاص ( تاريخ قرار ملاقات ) ذخيره شده اند . کاربر ، می خواهد قادر به مشاهده قرار ملاقات های خود بر اساس حروف الفبائی و بر اساس نام خانوادگی اشخاص مورد نظری که قصد ملاقات با  وی را دارند ، باشد. چگونه می توان از پالايش يک طرفه ، بمنظور طراحی يک را ه حل استفاده کرد؟

پالايش يک طرفه مرحله مقدار دهی اوليه
می دانيم که کاربر دارای يک بانک اطلاعاتی شامل قرار ملاقات ها ، می باشد. ما همچنين می دانيم که کاربر می خواهد ليستی از قرار ملاقات های خود را بصورت مرتب شده و بر اساس نام خانوادگی مشاهده نمايد . موارد فوق ، ديد ماکروی ما از الگوريتم است . بنابراين ، در مرحله مقداردهی اوليه چه عملياتی می بايست انجام داد ؟ واضح است که ما نيازمند باز نمودن بانک اطلاعاتی قرار ملاقات ها می باشيم . ما همچنين نيازمند يک فرم ( مثلا" يک فرم مبتنی بر VB.NET و يا فرم وب ) بمنظور نمايش نتايج پس از مرتب سازی قرار ملاقات ها ، خواهيم بود. ( فرض می شود از مکان  بانک اطلاعاتی بر روی شبکه  آگاهی داريم ، و می توان نام و رمز عبور کاربر را از بانک اطلاعاتی مربوطه  بمحض آغاز اجرای برنامه توسط کاربر ، مشخص کرد) . با استفاده از اطلاعات فوق، اولين "پالايش يک طرفه " ، بصورت زير خواهد بود :

 منبع:تحقیق:نصیری ۸۹

گردشگری مجازی میل انسان به دیدن گشتن وتجربه کردن را ...بلکه این نیاز را به نوعی تشدید می کند که برویم جایی که از این طریق دیدیم با چشمان وحضور خودمان درک کنیم نه لنز های دوربین.

مقدمه:در سالهای اخیر گردشگری به عنوان صنعت بدون دود، منبع درآمد سرشار در تجارت جهانی و عنصر مهمی در بهبود و تنظیم موازنه بازرگانی و تراز پرداختهای بسیاری از کشورها شده است، این صنعت یک صنعت منحصر به فرد اقتصادی تلقی شده و طرفداران بسیاری دارد. صنعت گردشگری امروزه در ردیف صنعت های پردرآمد، پاک و کم‌هزینه دنیا قرار دارد.

«پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۱۰ میلادی ۲۰۰ میلیارد دلار درآمد کشورهای دنیا از این بخش تأمین شود و در همان سال از هر ۱۵ نفر شاغل در سطح دنیا یک نفر در این بخش فعال باشند.» (رحیمی، ۱۳۸۷)

ورود به عصر اطلاعات که کاهش دهنده فاصله ها وزمان هاست این بخش از زندگی مارا مثل بقیه بخش ها دستخوش تغییراتی کرده است. "گردشگری مجازی " به کمک دنیای سایبر در کنار شکل سنتی خود مجال بروز پیدا کرده صنعتی که روز به روزدر حال گسترش است.

متن:گردشگري مجازی چيست؟
نوعي فعاليت مبتني بر فناوري‌هاي نوين و در امتداد ساختار و روش‌هاي سنتي است . نوعی كاربرد كسب‌وكار الكترونيكي در مسافرت و گردشگري است و سه مجموعه متمايز مديريت كسب وكار، نظام‌هاي اطلاعاتي و مديريت و گردشگري را شامل مي‌شود.(امیری ،1387)

در دانشنامه رشد گردشگری مجازی اینگونه تعریف شده است: «گردشگری الکترونیکی عبارتست از بکارگیری فن‌آوری نوین برای ارائه سرویس‌های مورد نیاز گردشگران. با استفاده از فن‌آوری اطلاعات ارایه سرویس‌های مورد نیاز گردشگران ساده‌تر، با کیفیتی بالاتر و هزینه‌ای کمتر انجام می‌پذیرد. در واقع گردشگری الکترونیکی ارائه الکترونیکی کلیه سرویس‌هایی است که در گذشته گردشگران به صورت سنتی از آنها استفاده می‌کردند بعلاوه سرویس‌هایی که به واسطه فن‌آوری اطلاعات میسر شده‌اند.» (دانشنامه رشد، ۱۳۸۷)

فضای مجازی گردشگری روشی نوین با توانایی نمایش سه بعدی همزمان با اراده کاربر و ارتباط مستقیم با تاثیرگذاری زیاد و با هزینه به مراتب کمتر وارد عمل شده است. فضای مجازی با کاربردهای بسیار همچون شبیه‌سازی مکان‌های تفریحی، ساختمان‌ها، شهرک‌ها، فروشگاه‌ها، کارخانه‌ها و...، آموزش با قابلیت اتصال به محیط واقعی و ثبت وقایع محیط به صورت همزمان در فضای مجازی و کاربردهای آدرس‌دهی و مکان‌یابی قبل از سفر و حتی کاربردهای تبلیغاتی، فرهنگ‌سازی اکنون ابزاری بسیار قدرمتمد برای تبلیغ شده است.راه اندازی تورهای مجازی از بارزترین وجوه گردشگری مجازی است.

ذات گردشگری مجازی محدودیت های گردشگری محیطی را ندارد که از مهمترین آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد:
1- عدم محدودیت زمانی
2- عدم محدودیت مکانی
3- عدم محدودیت فضا
4- عدم مواجه با موارد غیر قابل پیشبینی چون خرابی شرایط آب و هوا، مسدودی جاده ها و ...

این سه عامل سبب می شوند که تعریف مرز در فضای مجازی وجود نداشته باشد، از همین رو ممالک به فکر انحصاری کردن و یا ابر قدرت شدن در فضای مجازی بیفتند و قاعدتا بازی سرمایه داری صنعت توریسم مجازی را کسی در این بین برده است که متولی توریسم مجازی باشد.
توجه به این نکته که فضای مجازی کاملا متفاوت با فضای محیطی ست به ما هشدار می دهد دیگر ذهن خود را به تعاریف و عباراتی چون متولی توریسم مجازی ایران یا هر محل مشخص دیگری نکنیم چرا که ذات Cyber محدودیت را نمی پذیرید و با این طرز تفکر تنها انرژی خود را تلف کرده ایم!(فریدونی ،1386)

نتیجه گیری:مقوله گردشگري از جمله مواردي است كه به مدد فضاي جديد و سايبر، در كنار شكل سنتي خود، چهره نويني نيز كسب كرده و آن "گردشگري سايبر" يا گردشگري در فضاي مجازي اينترنت است.

 منبع:تحقیق:نصیری ۸۹

رایانامه (پست الکترونیکی، ای‌میل) (به انگلیسی: e-mail مخفف Electronical Mail)،نامه‌ای الکترونیکی است که با رایانه فرستاده می‌شود. سرویس ایمیل یا رایاپیک(به انگلیسی: e-mail service) سامانه‌ای است که این خدمات را ارائه می‌کند. نشانی پست الکترونیکی یا رایانشانی^[۱](به انگلیسی: e-mail address)، نشانی است که برای رایانامه مشخص شده‌است.

یکی از کاربردهای اینترنت فرستادن و دریافت نامه‌های الکترونیکی است ؛ نامهٔ الکترونیکی پرونده‌ای است که از طریق شبکهٔ اینترنت برای مخاطبی که دارای رایانشانی است، فرستاده می‌شود.

اگر شما دارای یک پست الکترونیکی روی شبکه اینترنت باشید و برایتان یک رایانامه فرستاده شده باشد، این رایانامه روی دستگاه کارگزار شبکه‌ای که به آن متصل هستید باقی می‌ماند تا شما به شبکه وصل شوید، سپس با پیام ((نامهٔ تازه)) روبرو می‌شوید که می‌توانید به کمک نرم‌افزارهای مورد استفاده خود آن را بخوانید و به آن پاسخ دهید.

نرم‌افزارهای دریافت و ارسال ایمیل

برای فرستادن و دریافت ایمیل، نرم‌افزارهای گوناگونی رایج است از جمله مایکروسافت آوت لوک که تحت ویندوز است و همچنین نرم‌افزار Evolution یا Kmail که تحت سیستم‌عاملهای مبتنی بر یونیکس مانند لینوکس کار می‌کند و یا نرم‌افزارهای مبتنی بر وب مانند squirrelmail.

سرویس‌های ایمیل

از جمله خدمات‌دهندگانی که به صورت رایگان به افراد، یک پست الکترونیک (ایمیل) ارائه می‌دادند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

ایرانی

1.     پارسی‌میل

2.     صبامیل

3.     میل‌فا

بین‌المللی

1.     جیمیل

2.     یاهومیل

هات‌میل

منبع:تحقیق:نصیری ۸۹

با گسترده شدن فناوری اطلاعات و نفوذ وسایل ارتباط از راه دور به عمق جامعه ، ابزار ها و روش های آموزش نیز دچار تحول شدند. تحول این ابزار ها و روش ها در جهتی است که هر فرد در هر زمان و هر مکان بتواند با امکانات خودش و در بازه زمانی که خودش مشخص می کند مشغول یادگیری شود.
در سال های نه چندان دور آموزش از راه دور مطرح شد. این نوع آموزش ویژگی های خودش رو دارد و دارای مزایا و معایبی است. ابتدا آموزش به صورت مکاتبه ای بود و تنها راه ارتباط استفاده از نامه بود. با پیشرفت تکنولوژی و از همه مهمتر ارزان تر شدن هزینه استفاده از تکنولوژی، استفاده از ابزار های جدید تر برای انتقال دانش مطرح شد. با به وجود آمدن و گسترش اینترنت این پدیده جدی تر دنبال شد و ابزار ها و روش ها و استاندارد هایی برای آموزش الکترونیک مطرح شد و هر روز اصلاحات جدیدتری در این زمینه انجام می شود.در واقع می شه گفت آموزش الکترونیکی استفاده از ابزار های انتقال اطلاعات به صورت الکترونیکی (مثل اینترنت) برای انتقال اطلاعات و دانش است.

امروز اول راجع به دو کلمه training و learning صحبت می کنم. Training به معنی آموزش دادن است و learning به معنی یاد گرفتن است. در رویکرد سنتی از روش آموزش دادن استفاده می شود که چون همراه با زور و اجباره باعث افت تحصیلی دانش آموز می شود و حتی ممکن است مشکلاتی در خارج از محیط آموزشی برای دانش آموز پیش بیاورد. اما در رویکرد جدید از روش آموزش گرفتن استفاده می مس شود. چون در این روش فرد، خود می خواهد یاد بگیرد بنابر این زور و اجباری هم در کار نیست و در نتیجه مشکلات قبلی به وجود نه خواهد آمد.

تفاوت آموزش سنتی و مدرن در اینجا سه تفاوت بررسی شده

فرآیند آموزش

رویکرد سنتی: یک روش و محتوی آموزشی برای همه

رویکرد مدرن: روش و محتوی آموزشی سفارشی شده برای هر آموزش

زمان آموزش

رویکرد سنتی : یک بازه زمانی برای همه

رویکرد مدرن : بازه زمانی که توسط آموزش گیرنده تعیین می شود

محل آموزشی

رویکرد سنتی : یک مکان خاص برای همه

رویکرد مدرن : هر مکانی که آموزش گیرنده بتواند به مطالب آموزشی دسترسی پیدا کند

اما چند دلیل برای استفاده از آموزش الکترونیکی معرفی تکنولوژی های جدید به دانش آموزان و آموزش چگونگی دست یابی به تکنولوژی های جدید.

تشویق دانش آموزان برای بدست آوردن اطلاعات از طریق تکنولوژی های جدید.

حضور در اطاق های بحث و گفتگو برای تبادل نظر در مورد مطالب که منجر به تولید دانش می شود .

برقرای ارتباط با مدیر قسمت آموزشی در هر زمان.

کسانی که به علت داشتن کار یا معلولیت و عوامل دیگر قادر به حضور در کلاس درس فزیکی نمی باشند

می توانند به راحتی و بدون مشکل از این روش استفاده کنند.

برای افرادی که امکان خروج از کشورشان را برای ادامه تحصیل ندارند.

دستیابی به جدید ترین اطلاعات روز دنیا در رشته مورد نظر.

دامنه آموزش الکترونیک

بعد از اینکه با مفاهیم مقدماتی آموزش الکترونیک آشنا شدید بهتر است دامنه یادگیری آن را نیز بدانید. یا به عبارت بهتر، آموزش الکترونیک در چه محیط هایی و با چه ابزاهایی ارائه می شود. آموزش الکترونیک دامنه گسترده ای دارد و بسته به نوع استفاده و امکانات به چند دسته تقسیم می شود.
1. آموزش بر پایه وب: در این روش آموزش از طریق اینترنت خواهد بود. در اکثر موارد آزمون ها و ارائه مدرک هم از طریق الکترونکی و وب است. کلاس های درس ، یادداشت های درس، جزوه ها، اتاق بحث، پست الکترونیکی و غیره جزء ویژگی های این روش هستند و همگی برروی وب ذخیره می شوند. البته به علت انعطاف پذیری فوق العاده آموزش الکترونیک می توانید نحوه آموزش را به طریق دلخواه، مناسب با فعالیت خودتان، شرایط موجود و امکانات طراحی و پیاده سازی کنید؛ از این رو بعضی از ویژگی های گفته شده می توانند در سیستم شما وجود نداشته باشند یا ویژگی های دیگری جایگزین آن ها باشند.
2. آموزش مبتنی بر کامپیوتر: در این روش احتیاجی به اتصال به اینترنت و حتی به شبکه نیز نیست. مگر در موارد خاص. در این روش اطلاعات بروی یک واسط الکترونیکی ذخیره می شود و کاربر با استفاده از یک کامپیوتر یا ابزار خواننده آن واسط الکترونیکی می تواند از آن استفاده کند. یک مثال متعارف آن استفاده ازCD آموزشی است که در کشور خودمان بسیار از آن استفاده می شود

3. آموزش از طریق وسایل و ابزار دیجیتال همراه: آموزشی است که از طریق و سایل و ابزارهای دیجیتالی همراه از جمله PDA و Tablet PC و ... ارائه می شود.

4. آموزش از طریق تلفن همراه: آموزشی است که کاملا جدید است و تقریبا می تواند در گروه بالا قرار گیرد اما به علت افزایش تعداد افراد دارنده تلفن همراه و تمرکز بروی این روش که به mlearning شهرت یافته دسته ای جدا برای آن در نظر گرفته می شود. به خوبی می توان این روش را پیاده سازی کرد. ولی لازمه آن ایجاد زیر ساخت های مخابراتی است. خیلی از مردم مخصوصا در جوامع شهری وقت زیادی از خود را در انتظار وسایل نقلیه، ترافیک و غیره از دست می دهند. تا همین چند سال پیش افراد برای استفاده از این وقت، کتاب هایی همراه خود جابه جا می کردند که مشکات خودش را داشت مثلا در را ه های ناهموار آسیب زیادی به چشم وارد می شد و ... . با ارائه ذخیره ساز های دیجیتالی صدا، مطالعه به سمت آموزش از طریق صدا حرکت کرد؛ ولی همچنان آموزش از طریق چشم بالاترین کارایی را دارد. بنابراین استفاده از ابزارهای دیجیتالی تصویری بهتر از همه است زیرا :

4.1 می توان به جای نوشته از تصاویر ثابت و متحرک و یا فیلم استفاده کرد

4.2 می توان اندازه نوشته ها را بسته به موقعیت و کاملا دلخواه بزرگ و کوچک کرد.

4.3 می توان از خوانندگان متن یا صدای ضبط شده همراه متن و حتی موسیقی در کنار آموزش استفاده کرد.
4.4 در صورت خستگی از مطالعه می توان از وسایل تفریحی داخل این وسایل استفاده کرد.

دسته بندی نوع یادگیری ومزیت های آموزش الکترونیکی

کلا نوع یادگیری را می توان به سه دسته تقسیم کرد:

1. یادگیری شخصی

2. یادگیری جمعی

3. کلاس های مجازی

1. یادگیری شخصی : در این دسته فرد رشته مورد علاقه خود را انتخاب می کند و در محیط اطراف خود مخصوصا اینترنت به دنبال اطلاعات مرتبط با آن می گردد و در آن زمینه تحقیق می کند سپس سوالات خود را از اساتید آن رشته به صورت offline می پرسد.

2. یادگیری جمعی : در این دسته شرایطی برای افراد مهیا می شود تا با یک دیگر و اساتید خود ارتباط بر قرار کنند. از جمله این ابزار Forum و chat و غیره است. در این روش معمولا زمان شروع و خاتمه دوره آموزشی و امتحانات برای همه آن گروه یکسان است.

3. کلاس های مجازی : در این دسته شرایط کاملا مانند کلاس درس است و حتی در بعضی از موارد در کلاس های فزیکی برگزار می شود. در این جا از ویدئو کنفرانس و به جای تخته سیاه از یک ویدئو پروژکتور استفاده می شود. گاهی از اوقات برای هر فرد یک کامپیوتر در نظر گرفته می شود و ارتباط ویدئویی از طریق صفحه نمایشگر و دوربین یا وب کم خواهد بود و هر کسی می تواند از طریق کامپیوتر با استاد ارتباط برقرار کند. این روش مخصوصا برای برگزاری کلاس هایی که استاد مربوط به آن درس به تعداد کافی موجود نیست و امکان جابه جایی اساتید هم وجود ندارد مفید می باشد به ویژه برا ی دانشگاه ها. شاخه ای از این دسته در پزشکی از راه دور نیز استفاده می شود.

مقایسه یادگیری از طریق آموزش الکترونیک و یادگیری در کلاس ها فزیکی معمولی
سعی شده است کلاس ها مجازی همانند کلاس های واقعی ایجاد شود اما برای اهداف آموزش الکترونیکی تغییر یافته و منعطف تر شده اند.نحوه ارائه درس باعث تعییر در نحوه یادگیری و مطالب آموزشی شده است. متون درسی، نحوه انتخاب آن ها و آموزش آن ها با آموزش سنتی متفاوت است.

مزیت های آموزش الکترونیک

1. نیازی به صرف وقت و حضور در کلاس نیست.

2. برخورداری از یک روش مطالعه انعطاف پذیر که مطابق نیاز دانشجو است.

3. سرعت مطالعه دست دانشجو است.

4. مانند کلاس های درسی برنامه آموزشی، راهنمایی درس ، دروس مرجع و ... وجود دارد.

5. در مطالعه به صورت online از مزایای کار گروهی بهره مند می شوید.

6. کنجکاوی و ابتکار بیشتر و دسترسی به تکنولوژی های جدید.

7. اطلاعات به روز است و از اطلاعات به روز می توانید استفاده کنید.

 
8. ارزیابی به صورت online است.

9. می توانید هر کجا که باشید مدرک خود را از طریق اینترنت به دیگران و رییس خود نشان دهید.

10. می توانید بیش از یک درس یا رشته را فرا گیرید.

11. آموزش الکترونیک را با استفاده از هر فراهم کننده خدمات اینترنتی و بدون محدودیت می توان به کار برد. اما ارائه دهنده دروس می تواند از یک اینترانت برای این کار استفاده کند که در این صورت محدوده آموزش محلی خواهد بود.

12. می توان از هر مرورگری برای آموزش الکترونیک استفاده کرد به شرطی اینکه برنامه های سایت با

plug in های مرورگر مطابقت نماید. مثلا حمایت مرورگر از کدهای جاوا.

13. در هر زمان میتوان یاد گرفت.

14. در هر مکانی امکان یادگیری وجود دارد.

15. هزینه های یادگیری کاهش می یابد.

16. دانش و اطلاعات را عموم مردم می توانند بدست آورند.

17. نتیجه آموزش و یادگیری شما سریعتر مشخص می شود.

18. با استفاده از امکانات Multimedia مطالب بیشتر در ذهن می ماند.

19. تبعیض و پارتی بازی کمتر اتفاق می افتد.

چند نکته که در آموزش الکترونیکی باید مورد توجه قرار گیرد

1.زیر ساخت های مخابر اتی: زیر ساخت های مخابرتی در ایران هنوز مهیا نیست اما باعث نمی شود از آموزش الکترونیک صرف نظر شود.

2. مفاد آموزشی: مفاد آموزشی به صورت آموزش الکترونیک با روش های آموزش سنتی متفاوت است و باید هم فرق داشته باشد. در آموزش الکترونیک 40 تا 50 درصد متن آموزشی از طریق استاد و بقیه از

همکاری و ارتباط دانشجویان تعیین می شود.

3. آموزش الکترونیک باید دوطرفه باشد تا کاربر خسته نشود، مثلا مانند CD ها آموزشی که فقط باید بیننده

باشد نباشد. کاربر باید با آن ارتباط داشته باشد.

برنامه های شرکت ها و موسسات برای آموزش الکترونیکی

در چند سال گذشته موسسات زیادی مخصوصا در آمریکا اقدام به آموزش الکترونیک نموده اند از جمله مایکروسافت، سیسکو و ... که قصد دارد طی یک برنامه 10 ساله تمام دوره های آموزشی خود را به صورت online نیز ارائه کند و گواهینامه الکترونیکی برای ان ها صادر کند.

 منبع:تحقیق:نصیری ۸۹

مقدمه:

«سازمان مجازي» ازجمله مفاهيم جديد در مطبوعات مديريت است كه تعريف يگانه اي كه موردقبول همه صاحبنظران باشد، تا به حال از آن حاصل نشده است. اين مفهوم باتوجه به نياز سازمانهاي امروزي به پاسخگويي سريعتر به نيازهاي محيطي و رويارويي موثر با پديده جهاني شدن پابه عرصه وجود گذاشته است. برخي مـــؤلفان سازمان مجازي را سازماني مي دانند كه فعاليتهاي خود را به ديگر سازمانها واگذار كرده و درنتيجه وجود آن قائم به وجود متعلقات ديگر سازمانهاست و خود وجود خارجي ندارد (DAVENPORT PEARLSON, 1998) . سازمان مجازي بر توانمنديهاي محوري خود متمركز شده و اغلب فعاليتهايي را كه غيرمحوري يا غيراستراتژيك تلقي مي كند به سازمانهاي بيروني وامي گذارد. اين امر موجب مي شود كه سازمان توش و توان خود را مصروف فعاليتهايي كند كه در آن زمينه ها داراي مزيت رقابتي است و از درگير شدن در امور جزيي خلاص شــود. بنابراين، عامل تعيين كننده مجازي بودن يك سازمان از اين ديدگاه، ميزان بيرون سپاري فعاليتها (OUT SOURCING) است.

با رونق گرفتن فعاليتهاي تجاري ، رهبر هر سازماني مي خواست يك شركت پايدار وجاودانه را بنا نهد اما در قرن جديد بسياري از شركتها موقتي خواهند بود. زيرا شركتهاي حامي اين نوع شركتها، آنها را فقط براي آفرينش فناوريها و محصولات جديد ايجادمي كنند و حيات آنها نيز تا زماني است كه اين وظيفه را به پايان برسانند كه در نهايت همه عوامل فوق سازمانها را به سمت مجازي شدن سوق مي دهد.

 

يك سازمان مجازي ، سازماني است كه همه كارمندان ، فراي مرزها و محدوديتها بايكديگر كار مي كنند و اين مرزها مي تواند جغرافيايي يا سازماني باشد. و معمولا وسيله ارتباطي آنان به وسيله تكنولوژي اطلاعات تسهيل مي شود.

همانگونه كه قبلا گفته شد تعاريف زيادي براي سازمانهاي مجازي ارائه شده است ولي به طور كلي از سه زاويه مي توان به سازمانهاي مجازي نگاه كرد:

بعد اول

از اين بعد سازمان مجازي ، سازمان شامل يك گروه از افراد است كه هركدام در رشته خود متخصص هستند و شاخه كاري هر گروه افراد از يكديگر متفاوت است و نتيجه فعاليتهايشان منجر به ارائه خدمات به مشتريان مي شود. به عبارتي هر فرد يا هر همكاروظيفه خاص خود را دارد. آنها همه داراي مهارتهاي ارتباطي قوي هستند  و سطح بالايي از اعتماد بين آنها برقرار است . اعضاء معمولا از طريق پست الكترونيك ، تلفن ، فاكس ياويدئو كنفرانس با يكديگر ارتباط دارند.

بعد دوم

در اينگونه سازمانهاي مجازي ، گروهي از افراد از شركتهاي شريك يا همكار كه همه اكثرا در يك شاخه خاص و يا وظيفه خاص مهارت دارند، كنار يكديگر جمع مي شوند تابتوانند يك سازمان موقت يا يك سازمان دائمي را كه بتواند خدمات خاص ارائه دهد رابه وجود بياورند.

وظايف خاص آنها عبارتند از: عرضه ، توليد، سيستم هاي اطلاعاتي ، توزيع و غيره .معمولا ارتباطات نيز مانند بعد اول از طريق پست الكترونيك ، تلفن ، فاكس و يا حضوري خواهد بود و همچنين به سطح بالايي از اعتماد نياز دارد.

بعد سوم

سازمان مجازي مي تواند يك سازمان بزرگي باشد كه برون دادهاي سازمان خود را ازميان تعداد زيادي از عمليات مهم سازمانهاي ديگر انتخاب مي كند مانند توليد يا توزيع .

اينگونه شركتها فعاليتهاي خود را با ريسك بالا، از طريق عرضه كنندگان يا به وسيله مشاركت كردن با ديگر شركتهاي متخصص در يك زمينه خاص انجام مي دهند. مزيت اينگونه سازمانها اينست كه مي توانند روي بهترين فعاليتها تمركز كنند.

براي مثال : يك شركت كامپيوتري ممكن است كامپيوترهايي با نام خود عرضه كنداما ممكن است اين شركت حتي انبار يا كارخانه واقعي نداشته باشد.

به طور خلاصه ابزار كليدي در سازمانهاي مجازي ، ارتباطات و ميزان اثربخشي تكنولوژي اطلاعات است .

از ديد جسيكا (JESSICA) نويسنده كتاب تيم هاي سازماني .

براي هر ارتباطي يك زمينه رواني وجود دارد و باتوجه به اينكه سازمانهاي مجازي توسط تكنولوژي هم حمايت مي شوند، مي توان گفت :

چالشهاي رواني 90% و تكنولوژي 10% مشكلات سازمانهاي مجازي را تشكيل مي دهند.

عوامل موثر بر تسريع روند مجازي شدن

افزايش تحرك و انعطاف پذيري زياد در مشاغل ;

روند نزولي در ايجاد مشاغل مادام العمر و ترقي شغلي پلكاني ;

مورد توجه قرار گرفته شدن افرادي كه به وفاداري حرفه اي بيش از وفاداري سازماني ارزش مي گذارند و به زندگي خصوصي و زندگي كاري ارزش مساوي مي دهند.

بالارفتن پيچيدگي مصرف كنندگان و همچنين افزايش مصرف كنندگاني كه طالب كيفيت ، انتخاب و ارزش براي پول هستند;

نياز به سرعت بيشتر در پاسخ به تغييرات و افزايش سرعت در ارائه محصولات جديدبه بازار;

هزينه و مسائل روزافزون مسافرت از نقطه Aبه B;

جابجايي از اقتصاد توليد محور به اقتصاد اطلاعات محور، جايي كه ارزش محتوي فكري يك محصول بيشتر از محتوي فيزيكي آن است .

و اما:

به طور كلي سه مانع را مي توان سدي براي توسعه سازمانهاي مجازي يافت :

1 - عدم وجود زيرساختهاي مناسب سخت افزاري و نرم افزاري

از قبيل عدم توانايي به كارگيري دانش رايانه اي نسل جديد توسط عموم ، احتمال عدم سرمايه گذاري دولت به اندازه كافي در به كارگيري تكنولوژي ارتباطي مدرن مانند: استفاده از فيبر نوري ، ماهواره ، مسائل مربوط به اينترنت و غيره .

2 - نحوه نگرش مديران نسبت به كاركنان و تكنولوژي . امروزه بسياري از سازمانها هنوزساختار كنترل و فرمان را حفظ كرده اند، مديران مي ترسند كه روشهاي كاري منعطف منجر به آشفتگي كاركنان شود و اينكه آنها به موقع نياز، در دسترس نباشند. علي رغم توانمندسازي روزافزون ، هنوز عدم اعتماد به هركس يا هرچيزي كه ديده نشود، وجوددارد. هنوز بسياري از مديران براي سنجش عملكرد به زمان حضور فيزيكي متكي هستند.

از طرفي ممكن است مديران درك كاملي از تكنولوژي و توان بالقوه آن نداشته باشند.

3 - عدم تمايل افراد به انعطاف پذيري در شغل . امروزه اكثر افراد عادت به استخدام مادام العمر دارند كه بتوانند درآمد حاصل از آن شغل پشتيبان زندگي خانوادگي شان باشد.پس باوجود اين براي اينگونه افراد مشكل است كه انقلابي در طرز زندگي شان به وجودآورند و قطعا به مفهوم كار پيماني ، روي خوش نشان نمي دهند. اين در حالي است كه سازمانها بايد به كاركنان خود كمك كنند كه خود را براي دنيايي آماده سازند كه در آن براي كسي شغل تضمين شده مادام العمر وجود ندارد.

پس لازم است سازمانها به كاركنان كمك كنند تا مجموعه اي از مهارتهاي قابل انتقال راكسب كنند، مانند سواد رايانه اي ، زبانهاي خارجي ، كار تيمي و مسائل مربوط به ارتباطات .

- در سازمانهاي مجازي بعد مسافت و فاصله جغرافيايي مانع از انجام كارها - برگزاري جلسات - كنفرانسها و غيره نخواهد شد;

- آثار و بلاياي فيزيكي از قبيل آتش سوزي - انفجار - زلزله و ساير حوادث بر روي روندكاري به حداقل خواهد رسيد;

- باعث افزايش بهره وري و سودآوري مي شود;

- توجه بيشتر بر جنبه انساني كارها و تاكيد كمتر بر اجزاء مكانيكي ، تكراري و روتين كارها;

- برآورده كردن نيازهاي بيشتري از مشتريان ;

- كاهش هزينه هاي مربوط به فضاهاي اداري به علت افزايش انعطاف پذيري در كار;

- افزايش وابستگي به سرمايه فكر و انديشه افراد سازمان ;

- كاهش مسائل زيست محيطي به علت تردد كمتر افراد.

معايب:

- از آنجايي كه مرز بين زندگي كاري و زندگي در منزل كم رنگ خواهدشد امكان افزايش سطح استرس در بين پرسنل سازمان وجود خواهد داشت ;

- امكان انزواي كاركنان ازنظر اجتماعي به علت كاهش محرك تماس شغلي و بازخور;

- اگر رابطه اجتماعي طراحي مجدد نشود و همچنين قوانين مربوط به استخدام تغييرنكند. كاركنان دانش محور باارزش ، تعهد خود را نسبت به سازمان از دست مي دهند ومهارت خود را به بالاترين پيشنهاد خواهند فروخت ;

- ريزش بالاي كاركنان ;

- كاركناني كه دانش محور نباشند كم كم به حاشيه سازمان رانده مي شوند. مگر اينكه برنامه اي ارائه شود كه كاركنان سازمان كه هنوز كار فيزيكي دارند، آموزش ببينند و از آنهاحمايت شود.

ارتباطات نبا 

نتيجه گيري:

مي توان اينگونه نتيجه گيري كرد كه امروزه سازمانها به سرعت به سمت مجازي شدن پيش مي روند كه اين ، خود بسياري از روشهاي مديريتي را تغيير خواهد داد.

در سازمانهاي مجازي ، ديگر افراد محدود به ساعات كاري مشخص در يك محل خاص نخواهند بود، ديگر افراد در كنار كساني كه آنها را اداره مي كنند يا همكار هستندنخواهند نشست .

ديگر افراد يك شغل عادي نخواهند داشت ، بلكه همزمان در چند پروژه با اعضاي تيم هاي مختلف از حرفه هاي مختلف كار خواهند كرد و اين روشها و ترتيبات به تناسب نياز سازمان ايجاد و منحل خواهد شد - امنيت شغلي كمتر خواهد شد، به افراد اعتمادمي شود كه به ابتكار و مسئوليت خود و براساس دستورالعملها و نه مقررات خشك عمل كنند - افراد در سازمانها لازم است كه خود انگيزش باشند و مستمر مهارتها و دانش خودرا به روز كنند.

پس مي توان اينگونه نتيجه گرفت كه براي ما فقط كافي نيست كه توانمنديهاي تكنولوژي جديد را بدانيم بلكه لازم است ، ارزيابي مجدد روشهاي كاري ، ساختارها وفرايندهاي مديريتي را به كار گيريم .

و در نهايت مي توان كليه عوامل موثر بر روند مجازي شدن سازمانها را اينگونه بيان كرد:

1- مديريت 2 -نيروي انساني 3 -حمايت دولت 4 -مباحث مالي 5 -تكنولوژي وفناوري

 منبع:تحقیق:نصیری ۸۹